Informacja o wynikach kontroli wypełniania przez Telewizję Polską S.A. obowiązków nadawcy publicznego

Kontrolę NIK podjęła na wniosek sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu (KKiŚP). Zanim do tego doszło Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich zwróciło się do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o interwencję w sprawie łamania przez TVP S.A. konstytucyjnego prawa obywateli do informacji a także gwałcenia praw pracowniczych i wzrostu biurokracji w firmie. Dziennikarze zwrócili także uwagę na nieprzestrzeganie przez TVP S.A. przepisów ustawy o zamówieniach publicznych. Rzecznik uznał za celowe zbadanie w formie kontroli zasadności powyższych zarzutów i skierował stosowny wniosek do sejmowej komisji. Kontrolę przeprowadzono między 6.06. - 7.09.2001roku. Objęła ona działalność telewizji w 2000 r. i pierwszej połowie roku następnego. Sytuację ekonomiczną Spółki przedstawiono głównie w oparciu o jej wyniki finansowe w latach 1998 – 2000, ale uwzględniono także niektóre dane za pierwsze półrocze roku 2001. KKiŚP przed zleceniem kontroli stwierdziła brak czytelnych kryteriów ocen wypełniania misji przez TVP, zaś przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) przyznał, iż brakuje skutecznych instrumentów oceniających stopień wywiązywania się telewizji publicznej z jej ustawowych obowiązków. Kontrola częściowo potwierdziła zarzuty stawiane przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich. Ujawniła przypadki nierzetelnego, nieobiektywnego, lub niewyczerpującego informowania telewidzów (zwracała także na to uwagę telewizji jej Rada Programowa powoływana przez KRRiT właśnie m.in. do oceny jakości programów ramowych oraz bieżących). Spółka preferowała audycje o charakterze komercyjnym, co nie sprzyjało wypełnianiu ustawowych powinności publicznego nadawcy i uzależniało go od mechanizmów rynku reklamowego nastawionego głównie na zysk finansowy. Inspektorzy NIK , podzielając także w tej kwestii opinie Rady Programowej, ujawnili skracanie czasu antenowego a także przesunięcie czasu emisji na godziny nocne ambitnych programów poświęconych kulturze i sztuce niemasowej, nauce oraz oświacie. Zamawiając towary i usługi w większości przypadków Spółka łamała przepisy ustawy o zamówieniach publicznych, co Izba ocenia jako działania nielegalne. Na początku 2000 r. telewizja rozpoczęła reformę organizacyjno-ekonomiczną. Doszło do zwolnień grupowych, głównie dziennikarzy. Zachwiały one zatem strukturą zatrudnienia na korzyść pracowników administracyjnych; nie stwierdzono tu jednak uchybień. Najważniejsze ustalenia kontroli * Inspektorzy NIK dokonali analizy korespondencji skargowej nadchodzącej do KRRiT. Wynikało z niej, iż publiczne medium nie zawsze stwarzało partiom politycznym równe szanse w prezentowaniu ich programów, a przecież do tego zobowiązywała je ustawa o radiofonii i telewizji. Inspektorzy stwierdzili także, iż Krajowa Rada w wielu przypadkach nie badała zasadności owych skarg i nie zajmowała wobec nich stanowiska. * Na Radzie Programowej TVP S.A. ciąży ustawowy obowiązek dokonywania okresowych ocen poziomu merytorycznego i artystycznego programów ramowych oraz bieżących. Kontrolerzy stwierdzili, iż Rada wywiązywała się z tego obowiązku, podejmowała uchwały zawierające często krytyczne oceny i przekazywała je zgodnie z procedurą Radzie Nadzorczej Telewizji. Ta z kolei, zapoznawszy się z treścią uchwał, przekazywała je Zarządowi. Nie stały się one jednak przedmiotem obrad i analiz. Kontrola wykazała, że również KRRiT nie podjęła dotychczas generalnej oceny wypełniania przez TVP jej ustawowych obowiązków, jej misji jako medium publicznego. * Inspektorzy NIK ujawnili niezgodność Statutu TVP z ustawą o radiofonii i telewizji głównie w zakresie usytuowania i kompetencji Rady Programowej a także reprezentacji Skarbu Państwa w walnym zgromadzeniu Spółki. To, zdaniem kontrolerów, stanowi jedną z przyczyn złego współdziałania poszczególnych jej organów. * Spółka w ostatnich latach zmieniała własne struktury organizacyjne, obniżyła zatrudnienie oraz koszty funkcjonowania w sytuacji wzrostu konkurencji na rynku reklam i zmniejszania dochodów z ich emisji a także obniżenia wpływów abonamentowych. Wyniki finansowe uzyskane w 2000r, a więc po roku reformy, wskazują, iż podjęte działania nie przyniosły spodziewanych efektów; wyniki finansowo – ekonomiczne telewizji w ostatnich latach z roku na rok pogarszają się, spada rentowność firmy. Inspektorzy oceniają, iż Zarząd Spółki mimo wszystko nie zdyscyplinował dostatecznie wydatkowania publicznych środków. W 2000 roku 21 jednostek organizacyjnych Telewizji przekroczyło zaplanowane koszty o łączną kwotę prawie 128 mln. zł. * Kontrola wykazała działania nielegalne Zakładu Głównego TVP polegające na nieprzekazaniu Oddziałom Terenowym środków na finansowanie programów: w roku 1999 – prawie 37 mln. zł, w roku 2000 – ponad 41,5 mln. zł., w pierwszym półroczu roku ubiegłego – ponad 14,3 mln. zł. * Trudna sytuacja finansowa Spółki nie powstrzymała jej Rady Nadzorczej przed wnioskowaniem o wypłaty w 2000r. pięciu członkom Zarządu nagród za rok poprzedni w wysokości ok. 1 mln. zł. Kwoty wypłacane poszczególnym osobom wahały się między sumami prawie 225 tys, zł. a ponad 189 tys. zł., co stanowiło 50% wynagrodzenia zasadniczego. Rada Nadzorcza przyznała także tym osobom premie miesięczne w wysokości 45% wynagrodzenia zasadniczego, czyli w kwocie o ok. 214 tys. zł. wyższej niż wynikało to z umów o pracę. Łączne wynagrodzenia członków zarządu w badanym roku 2000 wyniosły ponad 3 mln. zł. Powyższe wypłaty Izba ocenia jako nieuzasadnione i świadczące o niegospodarności. * Kontrola ujawniła, iż Spółka nie stosowała przepisów ustawy o zamówieniach publicznych przy zakupie towarów i usług. Kierowała się natomiast własnym “Regulaminem postępowania przetargowego TVP S.A.”, który, zdaniem inspektorów, nie zapewnia w przetargach równości w traktowaniu oferentów, jawności postępowania i wyboru najkorzystniejszych ofert. Przykładem takiej praktyki było przeprowadzenie przetargu dotyczącego wyboru i wdrożenia systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie Spółką; wartość systemu wyceniono na ok. 5 mln. zł. Efekty finansowe kontroli i wnioski pokontrolne Inspektorzy NIK stwierdzili wydatkowanie przez Spółkę kwoty prawie 48 mln. zł. z naruszeniem prawa. Polegało to na gwałceniu przepisów regulujących procedury udzielania zamówień publicznych. Kwota ta dotyczy tylko skontrolowanych zamówień realizowanych w latach 1999 – 2001 przez Ośrodek Administracji, Ośrodek Informatyki i Telekomunikacji oraz przez Biuro Technologii i Inwestycji. Inspektorzy ujawnili także niegospodarne wydatkowanie sumy 1,3 mln. zł., z której sfinansowano ekwiwalenty pieniężne dla członków Zarządu za niewykorzystane urlopy - 90 tys. zł., nagrody - około 1 mln. zł., oraz premie wyższe o około 214 tys. zł. niż wynikało to z umów o pracę. Kontrola wykazała m.in. potrzebę znowelizowania ustawy o radiofonii i telewizji w celu sprecyzowania i ewentualnego rozszerzenia kompetencji KRRiT tak, by ten konstytucyjny organ był zobowiązany do dokonywania corocznej oceny telewizji publicznej według jasno określonych kryteriów. Kontrola wykazała też potrzebę rozpatrywania skarg i wniosków obywateli i instytucji dotyczących działalności mediów publicznych, co sprzyjałoby m.in. eliminacji przypadków nierzetelnego przekazywania telewidzom informacji, a partiom politycznym zwiększało możliwość prezentowania własnych stanowisk w najważniejszych sprawach publicznych.