Funkcjonowanie rolnictwa ekologicznego w Polsce

W ocenie NIK, rolnictwo ekologiczne, pomimo istniejących dobrych warunków przyrodniczych i potrzeb społecznych oraz zwiększonych nakładów finansowych w latach 2003 - 2005, nadal nie jest odpowiednio rozwinięte. Liczba gospodarstw ekologicznych w odniesieniu do ogólnej liczby gospodarstw rolnych, jest nadal niska i nie przekracza 0,5%. W „starych” krajach UE wskaźnik ten dochodzi do 9,0%. W latach 2003-2005 nastąpił ponad 3-krotny wzrost liczby gospodarstw ekologicznych (z 2.286 do 7.183 gospodarstw) i ponad 4-krotny wzrost powierzchni upraw ekologicznych (z 39,9 tys. ha do 167,7 tys. ha). W latach 2003-2005 dopłaty do tych gospodarstw wyniosły 50.845 tys. zł, w tym ze środków krajowych - 23.708 tys. zł, a ze środków UE - 27.137 tys. zł. NIK oceniła negatywnie działania organów administracji rządowej na rzecz rolnictwa ekologicznego, szczególnie w początkowym okresie realizacji obowiązującej od dnia 1 maja 2004 r. ustawy o rolnictwie ekologicznym oraz Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). W kontroli stwierdzono, że: • Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie była przygotowana do realizacji wypłat z tytułu płatności rolnośrodowiskowych - pakiet „rolnictwo ekologiczne” w wyznaczonym okresie, tj. od 31 października do 30 listopada 2004 r. Powodem tego było m.in. nie posiadanie przez Agencję wymaganej w tym zakresie akredytacji jako agencji płatniczej. Płatności te zostały zrealizowane w drugim wyznaczonym terminie, tj. do końca lutego 2005 r., • stosowane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa procedury dotyczące płatności rolnośrodowiskowych - pakiet „rolnictwo ekologiczne” były niespójne z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawę dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Powodowało to trudności interpretacyjne w sposobie naliczania tych płatności, • prawie w połowie kontrolowanych biur powiatowych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdzono, że co piąta wydana decyzja administracyjna dotycząca płatności rolnośrodowiskowej sporządzona została w sposób nierzetelny, gdyż nie zawierała wymaganego przepisami art. 107 kpa i procedurami ARiMR uzasadnienia faktycznego i prawnego. W ocenie NIK, funkcjonujący system certyfikacji, nadzoru i kontroli rolnictwa ekologicznego jest wadliwy i nie w pełni skuteczny. W toku kontroli jednostek certyfikujących stwierdzono, że jednostki te: • wydały na początku 2005 r., bez wymaganego upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 11 certyfikatów oraz 1.897 zaświadczeń o objęciu gospodarstw ekologicznych planem kontroli, • wydały większość certyfikatów ze znacznym opóźnieniem, • powierzały przeprowadzanie kontroli gospodarstw ekologicznych pracownikom wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego, których obowiązkiem było m. in. opracowywanie dla tych gospodarstw planów rolnośrodowiskowych. Łączenie przez pracowników tych ośrodków wykonywania ww. planów z kontrolowaniem ich realizacji - w ocenie NIK - mogło mieć wpływ na jakość tych kontroli ze względu na konflikt interesów, który jest jednym z mechanizmów korupcjogennych. Wskutek braku odpowiedniego nadzoru ze strony jednostek certyfikujących, około 40% gospodarstw i 79% przetwórni, spośród odpowiednio 66 i 28 objętych badaniami, nie przestrzegało zasad prowadzenia produkcji ekologicznej. Do sprzedaży wprowadzano jako produkty rolnictwa ekologicznego, artykuły wytworzone metodami konwencjonalnymi, przy czym połowa z nich była nieodpowiednio oznakowana. Biorąc pod uwagę wyniki kontroli i dotychczasowy zakres realizacji wniosków skierowanych do kierowników jednostek objętych kontrolą, Najwyższa Izba Kontroli sformułowała pod adresem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i dyrektorów wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego wnioski systemowe, mające na celu usprawnienie funkcjonowania rolnictwa ekologicznego. Najwyższa Izba Kontroli, w okresie od 26 kwietnia 2005 r. do 27 października 2005 r., przeprowadziła kontrolę funkcjonowania rolnictwa ekologicznego w Polsce w 37 jednostkach wykonujących zadania na rzecz tego rolnictwa. Ponadto, na podstawie art. 12 pkt 2 ustawy o NIK, Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (GIJHAR-S) skontrolowała 6 jednostek certyfikujących oraz 66 gospodarstw i 28 przetwórni ekologicznych, natomiast Inspekcja Handlowa skontrolowała 66 jednostek handlu detalicznego. Badaniami kontrolnymi objęto okres 2003 r. – I półrocze 2005 r. Opracował: Wojciech Juszczyński doradca ekonomiczny