Informacja o wynikach kontroli działalności administracji rządowej w zakresie ustawowego nadzoru nad stowarzyszeniami

W ramach sprawowanego nadzoru wojewodowie przede wszystkim podejmowali czynności zmierzające do uzyskania od zarządów stowarzyszeń informacji o ich składzie, zmianach w ich składzie, składzie kolejnych zarządów. Zarządy stowarzyszeń przesyłały informacje o składzie zarządu, miejscu zamieszkania członków, a także adresie siedziby stowarzyszenia wojewodom, z reguły po upływie ustawowego terminu - miesiąca (w niektórych przypadkach po kilkudziesięciu miesiącach), dopiero na żądanie albo w ogóle nie nadsyłały. Ustalono, iż 5 z 11 wojewodów nie podejmowało czynności przewidzianych prawem wobec niektórych stowarzyszeń, które po zarejestrowaniu nie przekazały jakichkolwiek informacji o przeprowadzeniu wyborów pierwszych władz statutowych albo nie uczyniły tego, gdy upłynęła kadencja ich władz i nie powiadomiły o wyborze kolejnych (ogółem 44 stowarzyszenia spośród 574, których akta nadzoru wybrano do kontroli). Sześciu wojewodów, pomimo wystąpienia okoliczności świadczących o niepodjęciu działalności przez zarejestrowane stowarzyszenia (45 stowarzyszeń w ogóle nie wybrało władz statutowych od momentu zarejestrowania ich przez sądy rejestrowe) bądź zaniechaniu przez nie statutowej działalności (43 stowarzyszenia nie wybrały władz po upływie ich kadencji), nie wystąpiło o ich rozwiązanie. W 7 (na 12) urzędach wojewódzkich pozytywnie rozpatrzono wnioski o przyznanie dotacji na wykonanie zadań państwowych stowarzyszeniom, mimo że nie odpowiadały one warunkom określonym w przepisach (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 1995 r. w sprawie zlecania zadań państwowych jednostkom niepaństwowym oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1997 r. w sprawie zlecania zadań państwowych jednostkom niepaństwowym oraz wykazu tych zadań). W 9 urzędach wojewódzkich zawierano umowy, które nie zawierały wszystkich postanowień wyszczególnionych w przepisach (w ww. rozporządzeniach), co miało wpływ na ich wykonanie, w tym sposób wykorzystania przyznanych środków budżetowych. W 3 urzędach wojewódzkich ujawniono przekazanie zleceniobiorcom części dotacji przed zawarciem umowy, a w 1 urzędzie - nawet przed złożeniem wniosków. W 7 urzędach wojewódzkich na 12 objętych kontrolą zatwierdzano rozliczenia sporządzone niezgodnie z obowiązującymi przepisami oraz nie egzekwowano od stowarzyszeń terminowego przekazywania rozliczenia zadań. Źle sporządzone rozliczenia z wykonania zadań, uniemożliwiały dokonania oceny, czy środki przeznaczone na ich wykonanie zostały celowo oraz gospodarnie wydane przez stowarzyszenie. Wojewodowie nie stosowali żadnych prawnych instrumentów mimo stwierdzenia nieprawidłowości w 44 stowarzyszeniach na 56 skontrolowanych: - w 11 stowarzyszeniach (20 % skontrolowanych) wydatkowano otrzymane dotacje na inne cele niż określone w umowach; - w 19 stowarzyszeniach (34 % skontrolowanych) nie była prowadzona wyodrębniona ewidencja księgowa środków budżetowych przekazanych na realizację umów lub wydatków tych środków; - w 15 stowarzyszeniach (27 % skontrolowanych ) nie przestrzegano przepisów ustawy o zamówieniach publicznych przy realizacji zleconych zadań. Zdaniem NIK, organy nadzoru powinny występować do sądów o zastosowanie środków nadzoru wobec tych stowarzyszeń, które nie wykonują ustawowego obowiązku zawiadamiania o składzie zarządu, miejscu zamieszkania członków, adresie jego siedziby oraz zmianach danych podlegających wpisowi do rejestru. Organy nadzoru powinny również podjąć czynności przewidziane w ustawie - Prawo o stowarzyszeniach, które doprowadziłyby do wykreślenia z rejestru tych stowarzyszeń, które nie rozpoczęły działalności statutowej po ich zarejestrowaniu albo jej zaniechały. Dla zapewnienia wydatkowania środków publicznych w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, konieczne jest: 1. Zawieranie przez wojewodów ze stowarzyszeniami umów, które powinny zawierać szczegółowy opis zadania i termin jego wykonania, tryb kontroli wykonywania zadania, sposób rozliczenia udzielonej dotacji celowej i zasady zwrotu niewykorzystanej części dotacji. 2. Usprawnienie sprawowania nadzoru przez dysponentów części budżetowych przyznających dotacje nad wykonywaniem umowy przez zleceniobiorców, w tym dokonywanie okresowych kontroli realizacji zadania zleconego. 3. Egzekwowanie przez dysponentów części budżetowych od zleceniobiorców terminowego przekazywania rozliczeń oraz zatwierdzanie tylko rzetelnie sporządzonych rozliczeń zleconych zadań. 4. Przestrzeganie zasady z ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (obowiązującej od 1 stycznia 1999 r.), że stowarzyszenie, które wykorzystało dotację niezgodnie z przeznaczeniem, nie powinno otrzymywać dotacji przez kolejne 3 lata.