Informacja o wynikach kontroli prywatyzacji Telekomunikacji Polskiej S.A.

W wyniku kontroli I etapu prywatyzacji TP S.A.i wyboru doradcy MSP w II etapie przeprowadzonej za okres 1995 – 1999 r. NIK ocenia działania Ministra Skarbu w I etapie prywatyzacji w większości jako prawidłowe i uzasadnione – strategię sprzedaży, wielkość zbywanego pakietu i cenę akcji dostosowywano do zmieniającej się koniunktury. Kontrola wykazała też szereg nieprawidłowości, w tym niektóre budzące posądzenia o korupcję, działań Spółki o charakterze monopolistycznym oraz drastyczny wzrost wynagrodzeń kadry kierowniczej TP S.A. w tym samym okresie w którym o blisko połowę spadł realny zysk brutto Spółki. Poważne zastrzeżenia budził wybór firm doradczych, z których jedna uniemożliwiła przeprowadzenie istotnych aspektów kontroli. Założenia, przychody, koszty. Zaakceptowany 9 XI 1997r. przez Radę Ministrów 3-etapowy program prywatyzacji został 2-krotnie zmieniony ( w VI i X 1998 r.). Zmieniono wielkość pakietu akcji na sprzedaż w ofercie publicznej oraz zastąpiono podwyższenie kapitału akcyjnego emisją obligacji emitowanych przez Spółkę. Łączne przychody Skarbu Państwa ze sprzedaży akcji TP S.A. wyniosły 3.146,7 mln zł, a koszty poniesione przez MSP wyniosły 44,5 mln zł, czyli 1,4% przychodów. W działaniach Ministra Skarbu, w większości prawidłowych i uzasadnionych, wystąpiły nieprawidłowości dotyczące: wyboru doradcy w I etapie prywatyzacji, określenia zakresu zleconych mu prac, obsadzania członków Rady Nadzorczej oraz sprawowania przez Ministra SP nadzoru właścicielskiego. Te nieprawidłowości nie miały znaczącego wpływu na realizację celów I etapu, ale spowodowały wyższe o 27.483.213 zł koszty doradztwa. Postępowania przy wyborze doradców w I i II etapie przeprowadzono z naruszeniem ustawy o zamówieniach publicznych, preferując wybranych wykonawców, co dla pozostałych uczestników przetargu może stanowić podstawę posądzeń o korupcję, m.in. dlatego, że wybrano ofertę mniej korzystną. Ponadto spółce Schroder Polska Sp a o.o.(doradca MSP, wyłoniony w sposób preferencyjny, odmówił przedstawienia kontrolerom umów z podwykonawcami i dokumentacji dot. podatku dochodowego, co uniemożliwiło ocenę, czy spełniono warunki zastosowania preferencji krajowych). Niezasadnie zlecono sprawy związane z nieodpłatny udostępnieniem akcji pracownikom TP SA, Poczty Polskiej i innym uprawnionym, a prowizję dla tego doradcy (za czynności wykonywane nieodpłatnie przez TP S.A. i biuro maklerskie) określono w wysokości 1,22% wartości nominalnej udostępnionych akcji, tj. 5-krotnie wyższej niż przy kilku wcześniejszych prywatyzacjach. W wyniku podwyższenia kapitału akcyjnego kwota należnej prowizji wzrosła przeszło 8-krotnie, co groziło znacznym wzrostem wydatków Skarbu Państwa; m.in. w wyniku informacji kontrolerów NIK Minister SP podjął działania, które temu zapobiegły. Zmiany kadrowe. W grudniu 1997 r., na początku procesu przekształceń własnościowych Minister SP zmienił skład Rady Nadzorczej TPSA i za jej pośrednictwem również Zarząd Spółki. Ustalenia kontroli podważają wiarygodność wyjaśnień Ministra, że zmian tych dokonał z przyczyn merytorycznych. Kontrola wykazała też, że niektóre decyzje Ministra, występującego w roli Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy naruszały obowiązujące w MSP przepisy w sprawie doboru członków rad nadzorczych - desygnowano bowiem osoby spoza "Bazy kandydatów na członków rad nadzorczych" i nie sprawdzono, czy desygnowane osoby spełniają obowiązujące kryteria. Polityka telekomunikacyjna państwa miała na celu stworzenie sprzyjających warunków dla działalności TPSA i zapewnienie ochrony prawnej jej interesów. Nowi operatorzy, eksploatujący sieci lokalne na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia, przyłączyli do sieci w 1995 r. 35 tys. abonentów, a do końca 1998 r. - 318 tys. abonentów. Do końca 1999 r. Minister Łączności nie wydał żadnego zezwolenia na świadczenie usług międzystrefowych. Zgodnie z umową międzynarodową WTO TP SA pozostanie monopolistą do końca 2003 r. na rynku usług międzynarodowych. Ustalenia kontroli wykazały, że korzystając z dominującej pozycji na rynku, TPSA stosowała praktyki monopolistyczne polegające głównie na utrudnianiu działania konkurencji, lub próbach narzucania kontrahentom niekorzystnych dla nich warunków umów oraz nieuczciwego kształtowania opłat za usługi. W okresie ostatnich 4 lat: na 36 postępowań administracyjnych podjętych przez UOKiK przeciw TPSA - 21 rozstrzygnięto na niekorzyść Spółki; 8 umorzono, z tego 4 na skutek polubownego załatwienia sprawy; 2 rozstrzygnięto na korzyść TPSA. Spór z gminami. W przeszłości TPSA zmusiła 400 gmin do nieodpłatnego przekazania jej majątku powstałego w trakcie telefonizacji wsi. Ponieważ gminy wszczęły postępowanie o zwrot tego majątku, sprawa stała się poważnym problemem z punktu widzenia przyszłej sytuacji majątkowej Spółki, bowiem, wartość przekazanego majątku w formie darowizny wyniosła (wg stanu na 31 XII 1996 r.) ponad 600 mln zł. UOKiK zobowiązał TPSA do zwrotu 2 gminom kwot w łącznej wys. ok. 950 tys. zł. oraz do wspólnego, z kolejnym związkiem gmin, określenia wysokości kwot do zwrotu. TPSA odwołała się od tych decyzji do Sądu Antymonopolowego. Sejmowa Komisja Skarbu Państwa w dezyderacie nr 2 zwróciła się do Rady Ministrów, aby w trakcie prywatyzacji Spółki zwrócić gminom wniesione do TPSA nakłady inwestycyjne. Minister SP nie mógł jednak uwzględnić tych środków w procesie prywatyzacji, ze środków pochodzących z wpływów ze sprzedaży akcji w ofercie publicznej, gdyż ustawa budżetowa na 1998 r. nie przewidywała, aby część środków uzyskanych z prywatyzacji przeznaczyć na zaspokojenie roszczeń gmin. Współpraca władz Spółki z właścicielem. NIK ocenia jako właściwą i aktywną współpracę władz Spółki ze Skarbem Państwa. Władze Spółki realizowały uchwały WZA; w lutym 1996 r. powołano Zespół Ekspertów ds. Restrukturyzacji; w l. 1998-99 funkcjonowało Biuro prywatyzacji; sfinansowano działania przedprywatyzacyjne; wykonano czynności techniczne związane z nieodpłatnym udostępnieniem akcji TPSA osobom uprawnionym. Wynagrodzenia kadry. W l. 1995-99 nastąpił drastyczny wzrost wynagrodzeń kadry kierowniczej TPSA. Tempo wzrostu płac było zróżnicowane. Jak wynika z ustaleń kontroli - tym wyższe, im wyższy był szczebel zarządzania. Średnia płaca Członka Zarządu wzrosła w tym czasie z 6,9 przeciętnych płac w Spółce do 24,5 (za 9 mies. 1999 r.). W tym samym czasie zysk brutto Spółki zmniejszył się niemal o połowę. Restrukturyzacja. Przygotowując się do działania w warunkach konkurencji Spółka prowadziła działania inwestycyjne i restrukturyzacyjne. Jednak współpraca z firmą McKinsey & Company Poland Sp z o.o. okazała się bardzo kosztowna, a popełnione błędy spowodowały opóźnienia we wdrożeniu programu i brak dostatecznego poparcia załogi dla planowanych zmian. (Tylko 1-szą umowę z 7-miu zawarto w wyniku postępowania przetargowego, obarczonego jednak błędami). Wzrost zadłużenia. W I etapie prywatyzacji wyemitowano obligacje na międzynarodowym rynku kapitałowym, w wyniku czego około 50.000 mln zł. przeznaczono na inwestycje w l. 1995 - 2008. Kolejne emisje powodują jednak coraz większe zadłużenie, którego obsługa może być trudna.Temu może zapobiec wprowadzenie inwestora strategicznego w lipcu 2000r.