Informacja o wynikach kontroli funkcjonowania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego

Dotychczasowa praktyka działania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego wskazuje na pozytywne efekty funkcjonowania systemu gwarancyjnego. Wyniki kontroli dają podstawę do generalnie pozytywnej oceny działalności BFG w zakresie wypłat środków gwarantowanych klientom upadłych banków oraz udzielania pomocy finansowej bankom zagrożonym niewypłacalnością. Na negatywną ocenę zasługują natomiast – w ocenie Izby – działania władz Funduszu związane z zakupem docelowej siedziby oraz niestosowanie przepisów niektórych aktów normatywnych. W latach 1995 – 1999, BFG zgromadził aktywa o wartości równej blisko 2 mld zł (1.959.300.581,39 zł). Głównymi źródłami pozyskania przez BFG środków finansowych były: wpłaty (na fundusz statutowy) Ministra Finansów i Narodowego Banku Polskiego – po 50 mln zł, wpłaty narodowego Banku Polskiego (na fundusz pomocowy) – łącznie 225,4 mln zł oraz wpłaty banków (na fundusz pomocowy) – łącznie 1.077,6 mln zł. Nadwyżka bilansowa (zysk) BFG nie podlega opodatkowaniu. Jej łączna wartość za lata 1995-1999 wyniosła 540,3 mln zł powiększając o tą wartość fundusze własne BFG. Uchwalając w dniu 9 listopada 2000 r. ustawę o funkcjonowaniu banków spółdzielczych (...) oraz o zmianie niektórych ustaw, Sejm zadecydował o kolejnym zasileniu BFG środkami pochodzącymi z budżetu państwa z tytułu wykupu (wraz z odsetkami) części tzw. obligacji restrukturyzacyjnych serii D. Szacunkowy stan środków podlegających przekazaniu do BFG z tego tytułu wynosi ok. 100 mln zł. Realizując zadania w zakresie gwarantowania depozytów, BFG wypłacił deponentom łącznie 173,8 mln zł, w tym 141,9 mln zł z tworzonego przez banki funduszu ochrony środków gwarantowanych i 31,9 mln zł ze środków płynnych upadłych banków oraz ze środków odzyskanych z mas upadłości. W ocenie NIK okres jaki mijał od chwili niedostępności wkładu (z powodu zawieszenia lub upadłości banku) do momentu wypłaty deponentom środków gwarantowanych – był zbyt długi. Jak wykazały wyniki kontroli, przyczyny wydłużenia okresu niedostępności wkładów w głównej mierze leżały poza Funduszem. Czas realizacji gwarancji wydłużał się przede wszystkim z powodu procedury poprzedzającej ogłoszenie upadłości banku przez sąd, z powodu składania przez syndyków dodatkowych wyjaśnień dotyczących przedłożonej BFG listy deponentów, lub z powodu odmowy przyjęcia listy deponentów przez Zarząd Funduszu i skierowania jej do korekty. Ilość dni od zawieszenia banku do przekazania przez Fundusz środków na wypłatę kwot gwarantowanych wyniosła np. 350 dni średnio w 1998 r. oraz 855 dni dla wypłaty kwot gwarantowanych dokonanej w 1999 r. W krajach należących do Unii Europejskiej wprowadza ono zalecenie, iż wypłata kwot gwarantowanych powinna nastąpić w ciągu trzech miesięcy od stwierdzenia niezdolności banku do zwrotu depozytu. W ramach działalności pomocowej Fundusz udzielił bankom 65 pożyczek o łącznej wartości 976,1 mln zł. Z tego 45 pożyczek (189,4 mln zł) otrzymały banki spółdzielcze, oraz 20 pożyczek (786,7 mln zł) banki komercyjne. Łącznie 36,97% (358,5 mln zł) pomocy udzielonej przez BFG do końca 1999 r., wykorzystał jeden z banków komercyjnych, w związku z przejęciem trzech banków zagrożonych niewypłacalnością. Dotychczasowe doświadczenia BFG wskazują, iż udzielanie pomocy finansowej bankom zagrożonym niewypłacalnością ogranicza ryzyko ich upadłości i konieczność wypłaty znacznych kwot depozytów gwarantowanych. Działalność pomocowa BFG przyczyniła się do uratowania depozytów o wartości ponad 11-krotnie przekraczającej kwotę udzielonych pożyczek. W bankach, które korzystały z pomocy BFG zagrożonych było 18,8 tys. miejsc pracy oraz 501 placówek bankowych. Dotychczas nie upadł żaden bank, któremu Fundusz udzielił pomocy finansowej. Władze Funduszu – w granicach określonych ustawą – same decydują o wielkości wpłat banków na fundusz pomocowy. W latach 1995-1999 obowiązkowe opłaty roczne banków (i NBP) na fundusz pomocowy wyniosły łącznie 1,3 mld zł i dziewięciokrotnie przekraczały wartość wypłaconych ze środków banków kwot gwarantowanych (141,9 mln zł). Ustalając corocznie stawki opłat rocznych, władze Funduszu kierowały się zasadą, zgodnie z którą część funduszu pomocowego powinna stanowić rezerwę m.in. na nieprzewidziane wypłaty depozytów dla klientów upadłych banków. Do końca 1999 r. nie wystąpiła jednak ani razu potrzeba skorzystania ze środków funduszu tej rezerwy. Na koniec 1999 r. niewykorzystane środki funduszu pomocowego wyniosły łącznie 376,9 mln zł. Kwota ta była bezpośrednim obciążeniem dla banków, pośrednio natomiast ograniczyła wpływy do budżetu państwa z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych oraz z tytułu wpłat odpowiedniej części zysku NBP. NIK krytycznie ocenia działania BFG związane z pozyskaniem docelowej siedziby Funduszu, w tym bardzo wysokie koszty zakupu budynku przy ul. Ks. I. J. Skorupki 4 w Warszawie. BFG nie skorzystał z propozycji URM, by zgłosić potrzeby lokalowe Kierownikowi Urzędu Rejonowego, lecz kupił – bez przetargu – nową siedzibę, tj. realizowany “pod klucz” budynek biurowy klasy A położony w centrum Warszawy. Koszt zakupu tego budynku łącznie z gruntem wyniósł 77,7 mln zł (z VAT). Z porównania tej transakcji z zakupem w III kwartale 1999 r. siedziby przez PUNU, wynika iż cena 1 m2 budynku (łącznie z gruntem) zapłacona przez BFG stanowiła 194% ceny zapłaconej przez PUNU. Izba negatywnie oceniła fakt, iż Fundusz – przy dokonywaniu zakupów – nie stosował przepisów ustawy o zamówieniach publicznych. Ponadto Fundusz nie przekazywał Ministrowi Finansów kwartalnych informacji na temat udzielonych poręczeń i gwarancji. BFG nie dokonał zgłoszenia GIODO do rejestracji gromadzonych i przetwarzanych danych osobowych deponentów, wobec których Fundusz realizuje wypłaty środków gwarantowanych. W związku z tym w czerwcu br. GIODO złożył w prokuraturze zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przez rząd BFG. NIK pozytywnie oceniła dotychczasowe działania Ministra Finansów mające na celu dostosowanie polskiego ustawodawstwa w zakresie gwarantowania depozytów bankowych do analogicznych uregulowań obowiązujących w Unii Europejskiej. W szczególności zmiany wprowadzone w ustawie o BFG określające ścieżkę dojścia do minimalnego poziomu gwarancji (20.000 EURO), jaki obowiązuje w krajach UE. Na negatywną ocenę zasługują natomiast opóźnienia w przygotowaniu projektów aktów wykonawczych do ustawy o BFG.