Informacja o wynikach kontroli dzialalności Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w zakresie dotyczącym prowadzonych w latach 2001 - 2003 postepowań koncesyjnych w sprawach rozpowszechniania programów radiowych i telewizyjnych

NIK przeprowadziła kontrolę na zlecenie Sejmu RP - zgodnie z uchwałą z 27 maja 2004 r. Według uchwały należało zbadać postępowania koncesyjne, w tym: § wprowadzanie w koncesjach zapisów zmierzających do zapewnienia Krajowej Radzie nadmiernie arbitralnej kontroli struktury właścicielskiej nadawców, § ustalenie przyczyn, z powodu których koncesje podlegają uchyleniu przez sądy administracyjne. Taki był też cel kontroli. Kontrola została przeprowadzona w okresie od 19 lipca do 28 października 2004 r., w Krajowej Radzie oraz w Urzędzie Regulacji Telekomunikacji i Poczty – współdziałającym przy wydawaniu koncesji. Badania kontrolne wykazały istotne nieprawidłowości w procesie koncesjonowania działalności niepublicznej radiofonii i telewizji, w szczególności polegające na zamieszczaniu w koncesjach obowiązków i ograniczeń w sprawach programowych i własnościowych koncesjonariuszy - na które Krajowa Rada nie ma umocowania w przepisach Konstytucji RP i ustawy o radiofonii i telewizji. § Krajowa Rada kształtowała bezprawnie programy rozpowszechniane przez nadawców niepublicznych, co było niezgodne z nałożonymi na ten organ ustawowymi zadaniami stania na straży wolności słowa w radiu i telewizji, samodzielności nadawców i interesów odbiorców oraz zapewnienia pluralistycznego charakteru radiofonii i telewizji. Koncesje wydawane przez Krajową Radę mają zapewnić przede wszystkim „porządek w eterze” oraz ukształtować pluralistyczny rynek nadawców. Kształtowanie programu jest prawem nadawcy. § Krajowa Rada zapewniała sobie, poprzez zamieszczanie w koncesjach zapisów odnoszących się do spraw własnościowych w spółkach koncesjonariuszy, możliwość decydowania o zmianach właścicielskich w tych spółkach, co wykraczało poza jej ustawowe kompetencje. Organ koncesyjny nie może określać w koncesji warunków wykonywania działalności gospodarczej, które nie mają podstaw ustawowych. Zgodnie z Konstytucją - ograniczenie działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. W koncesjach zobowiązywano również koncesjonariuszy do poddania się działaniom kontrolnym Krajowej Rady w zakresie nie wynikającym z ustawowych uprawnień. Stwierdziliśmy również, że przyjęty przez Krajową Radę tryb udzielania koncesji nie zapewniał rzetelności i obiektywizmu tych rozstrzygnięć. Wynikało to z braku wewnętrznych procedur, określających przebieg postępowania koncesyjnego i zasad oceny wniosków o wydanie koncesji. Część koncesji była zaskarżana przez koncesjonariuszy do sądów administracyjnych. Jedna trzecia zaskarżonych koncesji, głównie w związku ze wskazanymi wyżej nieprawidłowościami, uchylona została przez sądy - co podważało zaufanie do Krajowej Rady jako organu państwa. Istota i zakres stwierdzonych nieprawidłowości skłoniły NIK do wystawienia Krajowej Radzie oceny negatywnej w skontrolowanym zakresie. Negatywna ocena działalności URTiP wynika z niewłaściwej współpracy z Krajową Radą w postępowaniu koncesyjnym i w wykorzystywaniu częstotliwości radiowych. Zdaniem NIK, Krajowa Rada przyjęła niewłaściwą drogę realizacji ustalonej dla niej w Konstytucji RP oraz w ustawie o radiofonii i telewizji roli organu ochrony prawa, który winien pełnić funkcję kontrolną radiofonii i telewizji w sferze respektowania przez nadawców zasad wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji. W celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowości, zdaniem NIK, Przewodniczący Krajowej Rady przede wszystkim powinien: 1. Zaprzestać określania w koncesjach obowiązków koncesjonariuszy nie przewidzianych w ustawie o radiofonii i telewizji, a także podjąć działania w celu wyeliminowania z obowiązujących koncesji tego typu postanowień. 2. Określić procedury zapewniające prawidłową ocenę wniosków i przygotowanie decyzji w postępowaniu koncesyjnym. 3. Racjonalnie gospodarować częstotliwościami. Prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty powinien dokonać, wspólnie z Krajową Radą, przeglądu częstotliwości radiowych pozostających w dyspozycji Rady i podjąć decyzje o sposobie wykorzystania częstotliwości niezagospodarowanych od kilku lat. Należy podkreślić, że Przewodnicząca Krajowej Rady podtrzymała stanowisko, które przedstawiała w zastrzeżeniach do protokołu kontroli oraz wystąpienia pokontrolnego NIK. Uchwałą Komisji Odwoławczej NIK, a następnie uchwałą Kolegium NIK zastrzeżenia w tym zakresie zostały oddalone.