Informacja o wynikach kontroli funkcjonowania socjalizacyjnych i resocjalizacyjnych placówek opiekuńczo-wychowawczych

Kierownictwa placówek opiekuńczo - wychowawczych mają ustawowy obowiązek zapewnienia wychowankom całodobowej opieki, odpowiednich warunków bytowych oraz zaspokojenia potrzeb edukacyjnych i wychowawczych. Standard usług bytowych i opiekuńczo - wychowawczych określa Rozporządzenie Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej z dn. 1 września 2000r. Kontrola wykazała odstępstwa od tych standardów w ok. 70% placówek. Dotyczy to m.in. powierzchni pokoi mieszkalnych, liczby pokoi do cichej nauki, odpowiednio wyposażonych pomieszczeń do zajęć sportowych i terapeutycznych: w 90% placówek przebywało jednocześnie więcej niż 30 wychowanków, a prawie w co czwartej więcej niż 60, czyli także powyżej normy. Niezależnie od tego NIK stwierdza, iż większość placówek opiekuńczo - wychowawczych poprawnie realizowała podstawowe, określone w ustawie zadania o pomocy społecznej; zapewniała wychowankom całodobową opiekę i zaspokajała potrzeby bytowo - rozwojowe, w tym także zdrowotne i w zakresie prawa do nauki. Zaopatrzenie wychowanków w odzież, obuwie, środki higieny osobistej i inne przedmioty osobistego użytku jak również zabawki, podręczniki i przybory szkolne było wystarczające. Zadbano o zapewnienie dzieciom kontaktów z ich rodzicami naturalnymi i osobami bliskimi. Starano się im także zapewnić uczestnictwo w różnorodnych zajęciach rekreacyjnych, sportowych i w kółkach zainteresowań. Planową kontrolę placówek socjalizacyjnych i resocjalizacyjnych Izba przeprowadziła z własnej inicjatywy w II półroczu 2001 roku. Objęto nią 12 powiatowych centrów pomocy rodzinie (PCPR) oraz 37 placówek opiekuńczo - wychowawczych, w tym 26 socjalizacyjnych oraz 11 resocjalizacyjnych. Celem kontroli było zbadanie i ocena instytucjonalnej, całodobowej opieki nad dziećmi i młodzieżą, co nakłada na w/w placówki ustawa o pomocy społecznej z 1990r oraz wydane do niej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Analizą objęto rok 2000 oraz trzy kwartały roku 2001. Najważniejsze ustalenia kontroli * Kierownictwa wielu (40%) placówek nieregularnie wypłacali wychowankom należne “kieszonkowe", bądź wypłacali je w zaniżonej kwocie; wykryto także przypadki wstrzymywania wypłaty nawet przez kilka miesięcy. Niezależnie od tego okresowo pozbawiano kieszonkowego tych wychowanków, którzy przeznaczali pieniądze na alkohol lub papierosy. * W większości placówek (80%) stwierdzono różne braki kadrowe. Największe jeśli chodzi o pedagogów, psychologów, terapeutów i pracowników socjalnych. Wiele osób personelu nie posiadało odpowiednich kwalifikacji. Trzeba jednak zauważyć, iż co druga z nich uzupełniała kwalifikacje, lub deklarowała szybkie rozpoczęcie dokształcania. * Placówki nieosiągające wymaganego poziomu świadczonych usług były zobowiązane do przygotowania do końca ub. r. etapowego planu działań dochodzenia do przewidzianych Rozporządzeniem standardów. Inspektorzy stwierdzili, iż ponad połowa badanych placówek nie miała jeszcze (na dzień 30 września 2001 r.) opracowanego etapowego planu działań. Ich trudna sytuacja finansowa stwarza realne zagrożenie opracowania i realizacji tych planów. * Podstawowym źródłem finansowania placówek (86% ich dochodów) stanowiły dotacje z budżetu wojewodów. Zgodnie z przepisami opłatę za pobyt dziecka w placówce do wysokości wydatków bieżących na jego utrzymanie ponoszą rodzice (również ci pozbawieni całkowicie lub częściowo władzy rodzicielskiej) a także opiekunowie prawni dysponujący dochodami dziecka. Kontrola wykazała, iż w 80% przypadków rodzice byli częściowo lub całkowicie zwolnieni z ponoszenia opłat, zaś 90% zobowiązanych osób uchylało się od ich uiszczania. Sprawę odpłatności (jej wysokości i ewentualnych zwolnień) regulowały przepisy dwóch ustaw oraz kilku rozporządzeń. To - zdaniem inspektorów NIK - wprowadziło dezorientację instytucji zobowiązanych do ustalania odpłatności, co skutkowało częstym zaniechaniem ich egzekwowania. w okresie objętym kontrolą zdecydowaną większość (ok.90%) dzieci kierowano do placówek na podstawie orzeczeń sądów. Sądy takie przeważnie określały wysokość należności za pobyt wychowanków i odpłatnością obciążały (często bez uzasadnienia takich decyzji) rodziców i opiekunów prawnych lub skarb państwa. Powiatowe centra pomocy rodzinie czuły się zatem zwolnione z wydawania własnych decyzji, mimo że były do tego zobligowane ustawowo. Dodatkową przyczyną nieustalania odpłatności przez centra było niepodjęcie przez blisko co trzecią zbadaną Radę Powiatu uchwały w sprawie zasad zwalniania z w/w opłat. * W powiatowych centrach i miejskich ośrodkach pomocy społecznej wykryto przypadki niewywiązywania się z obowiązku udzielania finansowej pomocy na usamodzielnienie oraz integrację ze środowiskiem wychowanków opuszczających placówki. * Kontrolerzy ujawnili, iż w 30% zbadanych podmiotów zdarzały się przypadki dokonywania bieżących zakupów i usług z naruszeniem ustawy o zamówieniach publicznych. Izba skierowała wystąpienia pokontrolne do dyrektorów powiatowych centrów pomocy rodzinie, w których postulowała m.in.: 1) Intensywniejsze działania na rzecz rozwijania rodzinnych form opieki nad dziećmi (rodziny zastępcze i adopcyjne, rodzinne domy dziecka). 2) Skuteczniejsze egzekwowanie od rodziców i opiekunów prawnych należnych opłat za pobyt dzieci w placówkach. 3) Zagwarantowanie w ich budżetach środków na pełne zatrudnienie pedagogów, psychologów i terapeutów oraz na osiągnięcie obowiązujących standardów usług bytowych. w wystąpieniach pokontrolnych do dyrektorów placówek Izba postulowała m.in.: 1) Zapewnienie wychowankom właściwej opieki pedagogów, psychologów i terapeutów. 2) Regularne bieżące wypłacanie należnych kwot kieszonkowego oraz wypłatę kwot zaległych. 3) Przestrzeganie zasad ustawy o zamówieniach publicznych.