Informacja o wynikach kontroli realizacji ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest

Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaprzestano produkcji wyrobów zawierających azbest w ustawowym terminie (z 1 wyjątkiem – PP “Gambit” w Lubawce), ale inne przepisy ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest są realizowane w ograniczonym stopniu. Nie wiadomo dokładnie ile wyrobów trafiło na polski rynek, czy przy ich stosowaniu przestrzegane są przepisy mające na celu ochronę zdrowia osób mających styczność z tymi wyrobami. Dzieje się tak z kilku powodów: - nie zostały wydane odpowiednie akty prawne określające sposoby realizacji ustawy: Rada Ministrów nie wydała rozporządzenia do ustawy w sprawie warunków i trybu wspierania programów restrukturyzacyjnych;- minister gospodarki nie określił ekonomiczno-finansowych instrumentów wspierania restrukturyzacji przedsiębiorstw produkujących azbest; - nie sprawował skutecznego nadzoru nad przebiegiem procesów restrukturyzacji w tych zakładach, - nie opracował też kompleksowego programu wycofywania azbestu z gospodarki; - pracownikom branży azbestowej za znacznym opóźnieniem zapewniono szczególne uprawnienia w zakresie ochrony zdrowia (po 2 latach i 5 mies. minister zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie wzoru książeczki badań profilaktycznych) i nie zapewniono im możliwości korzystania z bezpłatnych leków (brak rozporządzenia ministra zdrowia), nie jest powszechnie stosowany przepis przewidujący zwolnienie ich z odpłatności za leczenie uzdrowiskowe, nie jest realizowany przepis o finansowaniu ze środków budżetowych badań specjalistycznych – minister zdrowia nie określił zasad odpłatności za te badania ani nie zostały przewidziane na ten cel żadne środki. Koszty tych badań pokrywały zakłady pracy. Nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie wypłat świadczeń pracownikom zakładów branży azbestowej z tytułu odpraw i odszkodowań finansowanych ze środków Funduszu Pracy. - urzędy celne nie zostały przygotowane do przeprowadzania odpraw wyrobów zawierających azbest. O ile w zasadzie przestrzegano zakazu importu azbestu jako surowca, jego obrotu i stosowania, to wielokrotnie łamano zakaz importu wyrobów zawierających ten surowiec. Niektóre wyroby mogą być sprowadzane do kraju na podstawie rozporządzeń wydanych przez ministra gospodarki, jednakże analiza dostępnej dokumentacji nie umożliwia stwierdzenia, czy import ten odbywał się zgodnie z wymogami tych rozporządzeń. Ponieważ część sprowadzonych wyrobów nie miała oznaczeń wskazujących jednoznacznie na zawartość azbestu, nie można określić ile faktycznie ich sprowadzono. Chociaż kontrola objęła odprawy wyrobów, których oznaczenia wskazywały na zawartość azbestu, to wykazała też, że nieprawidłowości występowały przy odprawach celnych wyrobów, które faktycznie zawierały ten surowiec, ale nadano im inne oznaczenia. Najistotniejsze nieprawidłowości urzędów celnych to: - dokonywanie odpraw wyrobów objętych całkowitym zakazem importu, mimo iż ich oznaczenia i taryfikacja celna jednoznacznie wskazywała, że są wykonane na bazie azbestu, - dokonywanie odpraw i zwalnianie towarów bez ustalenia, czy nie zawierają azbestu a nawet wówczas, gdy z dokumentacji wynikało jednoznacznie, że go zawierają, - nie korzystanie z uprawnienia do przeprowadzania rewizji. Żaden ze skontrolowanych urzędów nie posiadał odpowiednich urządzeń techniczno-laboratoryjnych, Centralne Laboratorium Celne w Świdrze nie posiadało takiej aparatury do stycznia 2000 r., urzędy nie korzystały z możliwości zlecania badań wyspecjalizowanym instytucjom. Jedną z przyczyn tych nieprawidłowości był fakt, że GUC nie konsultował projektu tej ustawy i nie miał czasu na przygotowanie urzędów celnych do stosowania jej przepisów. Kontrola wykazała ponadto, że GUC nie sprawował prawidłowego nadzoru nad urzędami celnymi w zakresie wykonywania pozataryfowych ograniczeń przywozowych dot. wyrobów zawierających azbest. - Główny Urząd Nadzoru Budowlanego w niewielkim stopniu interesował się bezpiecznym użytkowaniem wyrobów zawierających azbest. Ograniczył się on do zebrania informacji z wojewódzkich inspektoratów uzyskanych od użytkowników obiektów z zabudowanymi wyrobami zawierającymi ten surowiec. Dane te nie pozwalają jednak na określenie skali problemu. Kontrola wykazała, że 6 na 15 skontrolowanych powiatowych inspektoratów nie posiadało podstawowych informacji na ten temat. Skontrolowani właściciele lub zarządcy obiektów i urządzeń budowlanych (zawierających azbest) nie wywiązywali się z obowiązku dokonywania przeglądów technicznych i sporządzania ocen stanu i możliwości ich bezpiecznego użytkowania (informacje o tych – jak się okazuje –niepełnych danych zbierał GUNB za pośrednictwem inspektoratów powiatowych i wojewódzkich). - Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne (wojewódzkie i powiatowe) tylko sporadycznie kontrolowały przestrzeganie warunków zdrowotnych w środowisku pracy, przy naprawie, zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów oraz unieszkodliwianiu odpadów zawierających azbest. Brak takich działań wynikał z faktu, że nie miały one rozeznania co do tego jakie podmioty i kiedy wykonywały powyższe prace. Tylko jeden ze skontrolowanych 6 wojewódzkich inspektorów polecił powiatowym stacjom uwzględnienie tych zadań. - skontrolowane zakłady (4 na 7 skontrolowanych) nie przestrzegały przepisów dotyczących postępowania z odpadami azbestowymi. Stwierdzone nieprawidłowości polegały na: - braku zezwoleń na wytwarzanie i składowanie odpadów, - niewłaściwym składowaniu w miejscu ich wytwarzania, - niedopełnieniu obowiązku informowania właściwych organów o rodzaju i ilości wytworzonych i składowanych odpadów, - nieuiszczaniu lub nieterminowym wnoszeniu odpowiednich opłat, - braku odpowiednich przeszkoleń pracowników.