Informacja o wynikach kontroli prawidłowości dofinansowania szkół niepublicznych posiadających uprawnienia szkół publicznych

Jednym z efektów przeprowadzonej przez NIK kontroli prawidłowości dofinansowania szkół niepublicznych posiadających uprawnienia szkół publicznych było stwierdzenie uszczuplenia należności budżetu państwa, budżetów samorządowych, państwowych osób prawnych oraz innych podmiotów na kwotę 2 946 tys. zł. Do 15 lutego br. odzyskano 338 tys. zł. Kontrola dofinansowania szkół społecznych była kontrola planową, podjętą z własnej inicjatywy przez Izbę. Objęte badaniami zostały: szkoły niepubliczne (39 placówek), MEN, niektóre kuratoria oświaty oraz niektóre szkoły publiczne wynajmujące majątek szkołom niepublicznym, a także pięć urzędów miasta. Ponadpodstawowe szkoły niepubliczne, których w Polsce jest 741, stanowią 7,4% ogółu szkół średnich i zasadniczych. Kształci się w nich ponad 70 tysięcy uczniów. We wszystkich skontrolowanych kuratoriach i w 3 urzędach miast stwierdzono nieprawidłowe naliczanie przysługujących szkołom dotacji. Kuratoria stosowały dowolne sposoby ustalania stawek dofinansowania, co doprowadziło do ich ujednolicania, zaniżania lub zawyżania, podczas gdy stawka winna wynosić 50% wydatków bieżących ponoszonych w szkołach publicznych tego samego typu w przeliczeniu na jednego ucznia w danym województwie. Skutkiem tego błędnego naliczania należnych środków w 16 przypadkach zawyżono dotacje na łączną kwotę ok. 300 tys. zł. Stwierdzono także przypadki udzielania dotacji bez stosownego wniosku zainteresowanego lub gdy wniosek ten był złożony po terminie. Sytuacje, gdzie placówki dofinansowywano z opóźnieniem były właściwie nagminne, miały miejsce w 66,7% skontrolowanych szkół. Opóźnienia, sięgające nawet 5 miesięcy, przyczyniły się do powstania zaległości, które były regulowane pod koniec roku budżetowego lub później. Przyczyn zalegania z wypłacaniem szkołom należnych środków Izba dopatruje się m.in. w zbyt niskich kwotach ujętych w budżetach wojewodów i kuratoriów oświaty z przeznaczeniem na dotacje dla szkół społecznych. Na przykład w budżecie kuratorium w Olsztynie na rok 1998 ujęto kwotę aż o 1 120 tys. zł niższą od faktycznych potrzeb. W Ciechanowie zabrakło na ten cel z kolei 853 tys. zł w budżecie. Najwyższa Izba Kontroli dopatrzyła się braku bieżących rozliczeń dotowanych szkół z organem dotującym. Nadzór kuratoriów oświaty i 3 z 5 poddanych kontroli urzędów miasta nad rozliczeniem otrzymanych przez szkoły dotacji NIK uznała za niepełny. Kolejnych uchybieniem odnotowanym przez Izbę a dotyczącym działalności szkół społecznych był fakt, że badane szkoły niepubliczne nie dysponowały własną bazą dydaktyczną i kadrą nauczycielską. W wielu przypadkach nauczyciele byli zatrudniani przez szkołę dodatkowo i w czasie wolnym od zajęć w macierzystej, państwowej placówce, nauczali w szkole społecznej, a zajęcia odbywały się niejednokrotnie w pomieszczeniach wynajętych od szkół publicznych. Kwoty owego wynajmu często były zaniżone powodując straty w budżecie wynajmujacego. Kwalifikacje kadry pedagogicznej w 55 przypadkach nie odpowiadały wymogom stawianym przez MEN. W jednej z policealnych szkół w Malborku z 13 zatrudnionych nauczycieli czworo nie miało kwalifikacji pedagogicznych a dwoje - wyższego wykształcenia. Najwyższa Izba Kontroli zgłosiła zastrzeżenia także co do nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratoria oświaty nad szkołami niepublicznymi. Odnotowano przypadki nadawania uprawnień szkołom, które kształciły w specjlanościach nie ujętych w wykazie programów nauczania określonych w komunikacie MEN z 15.07.96. Wszystkie skontrolowane szkoły niepubliczne posiadały statuty, jednakże aż 41% tychże statutów nie zawierał niektórych elementarnych danych wymaganych przez przepisy, jak np. zasady naboru uczniów, obowiązki i prawa pracowników, organizacja szkoły czy sposoby uzyskiwania dotacji. Statut jednej ze szkół w Elblągu nie zawierał aktualnych danych dotyczących nazwy placówki i osoby prowadzącej. Należy wspomnieć, że wiele z wniosków pokontrolnych NIK zostało uwzględnionych i albo już wykonanych, albo przewidzianych do realizacji w najbliższym czasie. Niemniej jednak Najwyższa Izba Kontroli uważa za konieczną dalszą realizację wniosków dotyczących m.in. zabezpieczenia środków finansowych dla szkół niepublicznych przez jednostki do tego zobowiązane, zwiększenia nadzoru pedagogicznego ze strony kuratoriów oświaty, zweryfikowania przez dyrektorów szkół publicznych umów najmu ze szkołami społecznymi poprzez ujęcie w kalkulacji wysokości czynszów, terminów płatności oraz skutków ich uchybień. Należy także, zdaniem NIK, zwrócić uwagę, aby organy prowadzące szkoły społeczne przestrzegały wymogów zatrudniania nauczycieli posiadających kwalifikacje w zakresie wyuczonej specjalności jak również uprawnienia pedagogiczne.