Informacja o wynikach kontroli przekształceń własnościowych zakładów lecznictwa uzdrowiskowego

Celem kontroli, którą objęto Ministerstwo Skarbu Państwa oraz 17 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, była ocena działań Ministra Skarbu Państwa w dziedzinie przygotowania i przeprowadzenia prywatyzacji zakładów lecznictwa uzdrowiskowego oraz działań organów zakładów lecznictwa uzdrowiskowego na rzecz ich restrukturyzacji i przygotowania do prywatyzacji. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli uruchomienie procesów prywatyzacyjnych spółek uzdrowiskowych nie było dostatecznie przygotowane: * Ministerstwo Skarbu Państwa nie współpracowało z Ministerstwem Zdrowia w celu określenia generalnej polityki funkcjonowania i rozwoju sektora uzdrowisk. * Proces prywatyzacji spółek sektora uzdrowiskowego rozpoczęto bez wystarczających informacji dotyczących istotnych uwarunkowań działalności tego sektora. * Pominięto znaczenie polskich uzdrowisk jako istotnego elementu krajowego systemu opieki zdrowotnej oraz wartościowej części dobra narodowego. * Pozyskanie inwestorów dla dokapitalizowania spółek uzdrowiskowych, co Minister Skarbu Państwa przedstawiał stale jako główny cel działań prywatyzacyjnych, Izba oceniła jako właściwe, lecz mało realne w warunkach nierentownej działalności leczniczej prowadzonej przez te spółki. Prywatyzacja spółek uzdrowiskowych nie została - w ocenie NIK - właściwie przygotowana i Minister Skarbu Państwa podjął ją zbyt pospiesznie. Nie wykorzystano Studium sektorowego uzdrowisk w Polsce do wyboru podmiotów i dróg prywatyzacji spośród wariantów proponowanych przez doradcę, bowiem prywatyzację uzdrowisk rozpoczęto i prowadzono przed odbiorem Studium. Zamierzenia prywatyzacyjne przewidziane na lata 2000-2002 (prywatyzacja siedmiu spółek uzdrowiskowych i podjęcie prac prywatyzacyjnych w stosunku do pozostałych 19 spółek) zostały zrealizowane w bardzo wąskim zakresie. Do zakończenia kontroli sprywatyzowano tylko jedna spółkę, tj. Uzdrowisko Nałęczów SA. W tym przypadku kontynuację działalności uzdrowiskowej zapewniono jedynie na pięć lat. Prywatyzację Uzdrowiska Iwonicz SA zaniechano w wyniku zgłoszenia roszczeń reprywatyzacyjnych. Trzy dalsze prywatyzacje wstrzymano ze względu na niezadowalające oferty zgłoszone przez potencjalnych inwestorów. Wnioski o prywatyzację złożyło 18 spółek uzdrowiskowych, mimo że osiem z nich posiadało nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, zaś wobec siedmiu zgłoszono roszczenia reprywatyzacyjne. Problem nieuregulowanych roszczeń reprywatyzacyjnych może mieć istotny wpływ na przeprowadzenie procesu prywatyzacji, na co wskazały przykłady Uzdrowiska Iwonicz SA (wstrzymanie procesu prywatyzacyjnego) i Uzdrowiska Szczawnica SA (spadkobiercy byłego właściciela zgłosili propozycje udziału w prywatyzacji). NIK krytycznie oceniła przewlekłość odbioru analiz przedprywatyzacyjnych w MSP oraz zbędne koszty w wysokości 255 tys. zł. Wielkość nakładów przeznaczanych przez Kasy Chorych na lecznictwo uzdrowiskowe w latach 1999-2001 relatywnie spadła, co wpłynęło na zmniejszenie kontraktowanej liczby osobodni o 20%. Udział sprzedaży usług leczniczych dla Kas Chorych zmniejszył się w powyższym okresie z 72% do 60%. Jednocześnie wzrosła liczba skierowań na leczenie uzdrowiskowe oczekujących na realizację. W 2001 r. popyt był zaspokajany przeciętnie na poziomie 66%. Powodzenie prywatyzacji Uzdrowiska Nałęczów SA związane było z posiadaniem przez tę Spółkę ponad 10% udziału w rynku sprzedaży wód mineralnych. Świadczy o tym fakt udziału w drugiej fazie rokowań dwóch podmiotów przodujących na rynku krajowym w branży produkcji napojów. Izba oceniła, że istotnym problemem przy prywatyzacji następnych spółek branży uzdrowiskowej będzie pozyskanie takich inwestorów, którzy zainteresowani będą również utrzymaniem i rozwojem działalności leczniczo-uzdrowiskowej, niezależnie od prowadzenia innej działalności gospodarczej. Siedem spółek z 17 skontrolowanych produkowało wody lecznicze i mineralne: trzy spółki osiągały dodatni wynik finansowy netto dzięki produkcji wód leczniczych i mineralnych, w dwóch spółkach działalność ta, choć dochodowa, nie kompensowała strat na działalności leczniczej, zaś dwie spółki ponosiły stratę na produkcji tych wód. Znaczny wpływ na wyniki finansowe spółek uzdrowiskowych miała wysokość podatku od nieruchomości, która wzrosła w latach 1998–2001 o ponad 300%. Sprzedaż usług uzdrowiskowych i leczniczych była zwolniona z podatku od towarów i usług (VAT). Tym samym spółki uzdrowiskowe nie mogły podatku naliczonego przy zakupie usług remontowych, energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych itd., odliczyć od podatku należnego, co byłoby możliwe przy ustaleniu stawki zerowej. NIK pozytywnie oceniła działania restrukturyzacyjne podejmowane przez kontrolowane spółki uzdrowiskowe. Pomimo trudności finansowych ponosiły nakłady inwestycyjne (37,8 mln zł w 2000 r. i 27,1 mln zł w 2001 r.) wyższe niż naliczana amortyzacja. Skutecznie prowadziły działania ograniczające koszty zatrudnienia w drodze jego restrukturyzacji i redukcji. Dostrzegały też problem posiadania zbędnego majątku i starały się go ograniczyć poprzez sprzedaż lub dzierżawę. Jako zasadne NIK oceniła co najmniej dwukrotne zmiany zarządów w czterech spółkach, o bardzo złej i nie poprawiającej się sytuacji ekonomiczno-finansowej (było sześć takich spółek wśród 17 zbadanych). Główne wnioski NIK dotyczyły: * Rozważenia decyzji o wstrzymaniu procesu prywatyzacji spółek uzdrowiskowych, do czasu opracowania rozwiązań systemowych w ramach polityki zdrowotnej państwa, pozwalających na kontynuację działalności uzdrowiskowej. * Podjęcia przez Ministra Zdrowia działań mających na celu przeznaczenie odpowiednich nakładów na leczenie uzdrowiskowe i zwiększenie dostępności usług dla pacjentów.