Działalność Agencji Rozwoju Przemysłu SA w zakresie restrukturyzacji polskiego przemysłu

Najwyższa Izba Kontroli ocenia pozytywnie działalność Agencji Rozwoju Przemysłu SA w zakresie restrukturyzacji polskiego przemysłu, pomimo stwierdzonych nieprawidłowości. Kontrolę działalności Agencji Rozwoju Przemysłu SA Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła z własnej inicjatywy. ARP działa w formie spółki akcyjnej ze 100% udziałem Skarbu Państwa. Jednym z głównych celów statutowych Agencji jest wspieranie procesów restrukturyzacji finansowej polskich przedsiębiorstw i przekształcanie ich w efektywnie funkcjonujące podmioty, przystosowane do działania w warunkach gospodarki rynkowej. W tym celu Agencja udziela przedsiębiorcom pomocy w różnej formie (pożyczki długoterminowe i krótkoterminowe, poręczenia, gwarancje, umorzenia należności, dokapitalizowanie, konwersja wierzytelności, działalność organizacyjno – doradcza, itp.), korzystając z różnych źródeł finansowania. Podstawowym celem kontroli była ocena działalności Agencji w zakresie wypełniania ww. obowiązków statutowych, tj. ocena narzędzi wspomagających procesy restrukturyzacyjne przedsiębiorstw oraz ocena skuteczności wykorzystania pomocy udzielonej przez Agencję poprzez badanie rezultatów tej pomocy w wybranych spółkach prawa handlowego, będących beneficjentami pomocy. Badania kontrolne objęły działalność Agencji w latach 2005-2006 oraz wykorzystanie pomocy udzielonej 14 spółkom w latach 1999-2006. W ponad 75% zbadanych przypadków (11 z 14 kontrolowanych spółek) pomocowe działania Agencji przyniosły zamierzony skutek i uratowały byt gospodarczy podmiotów, które były beneficjentami tej pomocy. Udzielona przez ARP pomoc doprowadziła do poprawy ich pozycji rynkowej, mimo nieosiągania przez nie założonych wskaźników ekonomicznych dotyczących wzrostu wielkości sprzedaży i poprawy rentowności. W kilku przypadkach (np. Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu, Polonit w Łodzi) wsparcie Agencji umożliwiło działalność gospodarczą do czasu pozyskania inwestora strategicznego. Stwierdzone znaczne rozbieżności pomiędzy planowanymi, a faktycznie osiąganymi przez spółki wynikami, były rezultatem przyjmowania zbyt optymistycznych założeń przy tworzeniu planów naprawczych i restrukturyzacyjnych - czasem wręcz nierealnych. Tak też było w trzech podmiotach, w których działania naprawcze i restrukturyzacyjne zakończyły się niepowodzeniem (upadłość „GranMarCo” SA w Nowej Rudzie i Fabryki Porcelany „Książ” Sp. z o.o., umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego w PPH Elektromontaż-Export SA). W latach 2003-2005 Agencja została dokapitalizowana przez Skarb Państwa środkami w łącznej kwocie 1 124,6 mln zł, przeznaczonymi na pomoc publiczną na ratowanie i restrukturyzację dużych przedsiębiorców oraz pomoc dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy. Środki te były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem. Ich zaangażowanie na 30 czerwca 2006 r. wynosiło 1 008,3 mln zł, tj. 89,7% kwoty powyższego dokapitalizowania. Badaniu przez kontrolerów poddanych zostało 46 umów pożyczek (tj. 25%). Wszystkie były zgodne z obowiązującymi w ARP regulaminami i procedurami. Wyniki kontroli wykazały, że w tym samym czasie Agencja udzielała pożyczek z różną stopą oprocentowania, nawet tym samym podmiotom. Obowiązujące regulaminy i zasady udzielania pomocy nie określały zasad różnicowania poziomu oprocentowania pożyczek. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli sytuacja taka wpływała negatywnie na przejrzystość w sposobie traktowania podmiotów, którym udzielano pomocy, i sprzyjała możliwości wystąpienia zjawisk korupcyjnych. Krytyczna ocena dotyczy nadzoru Agencji nad sposobem wykorzystania przez kontrolowane podmioty pomocy finansowej. Z ogólnej kwoty ponad 310 mln zł przekazanych 14 spółkom, około 24 mln zł (7,7%) zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, zapisanym w dokumentach dotyczących udzielonej pomocy. W 95% zmiany sposobu wykorzystania pomocy miały charakter celowy i gospodarny, jednak nie zostały zalegalizowane odpowiednimi zmianami w umowach. Nadzór pracowników Agencji nad realizacją procesów restrukturyzacyjnych i wykorzystaniem środków z udzielonych pożyczek polegał głównie na gromadzeniu i analizie sprawozdań beneficjentów i innych żądanych dokumentów. Działaniem niecelowym było zaniechanie przez ARP przeprowadzania bezpośrednio w spółkach systematycznych kontroli wykorzystania przyznanych środków finansowych. W badanym okresie tylko sporadycznie przeprowadzano takie kontrole. Kontrolowanie faktycznego sposobu wydatkowania przekazanych środków finansowych było utrudnione ze względu na brak w większości umów pożyczek zobowiązania pożyczkobiorców do utworzenia odrębnego rachunku bankowego lub subkonta dla przekazanych środków. Przyczyną tego stanu był brak odpowiedniego zapisu we wzorze umowy pożyczki. Negatywnie Izba oceniła wypłacenie drugiej transzy pożyczki dla Fabryki Porcelany Książ SA w kwocie 7 mln zł. Pracownicy ARP SA, nadzorujący postępowanie restrukturyzacyjne realizowane przez ten podmiot, niedostatecznie wykorzystali otrzymane informacje o nieprawidłowościach występujących w restrukturyzowanej spółce. Oparli się na nierzetelnych informacjach Zarządu FP Książ SA i pozytywnie zaopiniowali udzielenie drugiej transzy pożyczki. Po 23 dniach od przekazania przez Agencję drugiej transzy pożyczki, sąd uchylił układ z wierzycielami w postępowaniu naprawczym oraz ogłosił upadłość likwidacyjną FP Książ SA. Izba zawiadomiła prokuraturę, oraz CBA, o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wyłudzenia środków publicznych przez Zarząd FP Książ SA. W wyniku kontroli w tej spółce, skierowano do prokuratury również drugie zawiadomienie w sprawie wystawiania nierzetelnych faktur, dotyczących fikcyjnych transakcji kupna i sprzedaży wyrobów porcelanowych pomiędzy FP Książ SA i dwoma innymi spółkami oraz posługiwania się tymi fakturami. W sprawie tej zlecona została dodatkowa kontrola urzędowi kontroli skarbowej. Zarówno prokuratura , jak i UKS, powiadomiły NIK o podjęciu postępowania w tych sprawach. W porównaniu do wyników poprzedniej kontroli działalności ARP, zakończonej w czerwcu 2004 r. poprawie uległa przejrzystość funkcjonowania Agencji. Pozytywnie Izba oceniła zrealizowanie wniosków pokontrolnych, dotyczących funkcjonowania Agencji, sformułowanych w wyniku poprzedniej kontroli NIK. Wdrożono system komputerowy monitorowania i oceny sytuacji finansowej spółek z portfela ARP oraz procedury dotyczące trybu i kryteriów inwestowania w takich spółkach, a także wyboru ich władz. Proces doskonalenia działań mógł postępować jednak sprawniej, gdyż dokonywane zmiany personalne w składzie Rady Nadzorczej oraz Zarządu ARP opóźniły wprowadzenie do Regulaminu Organizacyjnego dalszych zaplanowanych zmian. Najwyższa Izba Kontroli widzi potrzebę dalszego doskonalenia i uzupełniania regulacji wewnętrznych, wspierających jawność postępowania. W szczególności dotyczy to wprowadzenia ścisłych procedur ustalania oprocentowania udzielanych pożyczek. W wystąpieniu pokontrolnym skierowanym do Zarządu Agencji NIK wnioskowała m.in. o podjęcie następujących działań: - udoskonalenie procedur analitycznych w zakresie oceny prawidłowości i realności strategii gospodarczych i biznesplanów, które winne być obowiązkowo przedstawiane przez podmioty ubiegające się o pomoc finansową, - wprowadzenie zasady obowiązkowej aktualizacji planów restrukturyzacji, umów pożyczek, a w razie potrzeby innej dokumentacji, w przypadkach wystąpienia akceptowanych przez ARP SA odstępstw w realizacji planów restrukturyzacji lub sposobu wykorzystania udzielanej pomocy, - wprowadzenie obligatoryjnego wymogu stosowania wydzielonego subkonta lub rachunku bankowego dla obsługi przekazywanych środków pomocowych. Agencja w odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne poinformowała Izbę o podjęciu w dniu 4 kwietnia 2007 r. uchwały, w której wskazano właściwym jednostkom organizacyjnym Agencji sposób realizacji wniosków pokontrolnych NIK i polecono ich praktyczne wdrożenie.