Informacja o wynikach kontroli ochrony przed hałasem na obszarach miejskich ze szczególnym uwzględnieniem głównych tras komunikacyjnych

Poziom hałasu jest jednym z bardziej istotnych czynników kształtujących jakość życia. Hałas kumulując się w czasie może doprowadzić do częściowej lub całkowitej utraty słuchu, powoduje poważne zmiany psychosomatyczne, spośród których najczęściej wymienia się zagrożenie nadciśnieniem, zaburzenia w układzie naczyniowym, zaburzenia nerwowe i przemiany materii. Dopuszczalny poziom hałasu wynosi od 45 do 65 dB (za dnia) i od 35 do 55 dB (nocą). Jest on różny w zależności od źródła emisji. Za uciążliwy uważa się hałas przekraczający natężenie 60 – 65 dB. Najwyższa Izba Kontroli, zainspirowana przez Sejmową Komisję Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, postanowiła przeprowadzić kontrolę, która miałaby odpowiedzieć na pytanie - jak organy administracji publicznej i inne jednostki organizacyjne wywiązują się z obowiązku ochrony przed hałasem. Przeprowadzona kontrola wykazała, że z punktu widzenia zdrowia człowieka, na wielu obszarach kraju panuje niekorzystny klimat akustyczny, gdzie poziom hałasu przekracza znacznie wartości dopuszczalne. Mieszkańcy Polski narażeni są szczególnie na hałas komunikacyjny; dotyczy to zarówno dużych aglomeracji, jak również mniejszych miast i miejscowości położonych przy szlakach komunikacyjnych. W budynkach mieszkalnych położonych w pobliżu dróg poziom hałasu znacznie przekraczał dopuszczalne normy. Pomiary (wykonane w 31 punktach na terenie 13 miast) wykazały, że dopuszczalny poziom hałasu był przekraczany zarówno w dzień jak i w nocy o średnio 12,2 dB. Przy czym nie ma istotnej różnicy natężenia hałasu przy głównych ciągach komunikacyjnych w dużych aglomeracjach miejskich i mniejszych miastach (np. w Gdańsku poziom hałasu wynosił 77,4 dB (dzień) i 63,3 dB (noc) zaś w Białobrzegach odpowiednio 75,8 dB i 73,8 dB. W wyniku pomiarów wykonanych w ramach Programu Państwowego Monitoringu Środowiska, przeprowadzonych w 700 punktach (w 1999r.) i 900 punktach (2000r.) Inspekcja Ochrony Środowiska stwierdziła przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu w 95% przypadków (rok 1999) i w 87% w roku 2000r. Z ustaleń poczynionych przez Najwyższą Izbę Kontroli wynika, że organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego nie zapewniały w wystarczającym stopniu warunków dla realizacji zadań w zakresie ochrony środowiska przed hałasem. Brak było opracowanych programów zrównoważonego rozwoju oraz ochrony środowiska, które określałyby zakres i metody działań dla zmniejszenia hałasu. I tak na przykład: spośród 5 województw objętych kontrolą tylko jedno – Małopolskie – miało opracowany i uchwalony program zrównoważonego rozwoju oraz ochrony środowiska. Połowa kontrolowanych gmin nie miała studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, które stanowić powinno podstawę do sporządzania lokalnych planów zagospodarowania przestrzennego, uwzględniających ochronę przed hałasem. Jednostki zarządzające drogami nie prowadziły pomiarów i nie posiadały informacji o warunkach akustycznych panujących na drogach. Konkretne działania zmierzające do ograniczenia uciążliwości hałasu podejmowane były jedynie w przypadkach budowy lub modernizacji dróg, gdy obowiązek taki wynikał ze sporządzonej oceny oddziaływania na środowisko. Oznacza to, że na znacznej części dróg krajowych (98%) nie zwalczano uciążliwości hałasu. Zdarzały się także przypadki oddania do użytku dróg pomimo niewykonania wszystkich urządzeń chroniących środowisko i mieszkańców przed nadmierną emisją dźwięku. Zarządcy dróg nie wykazywali także wystarczającej dbałości o stan już istniejących urządzeń chroniących środowisko przed hałasem. Na klimat akustyczny miast wpływ wywierają także zakłady przemysłowe, z których połowa emituje ponadnormatywny hałas; co wykazały badania poziomu hałasu przemysłowego przeprowadzone przez Inspekcję Ochrony Środowiska – w ramach cytowanego wcześniej PPMŚ. W 1600 (zarówno w 1999r. jak i 2000r.) punktach stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego poziomu emisji dźwięków w 45% (1999r.) i 48% (2000r.) przypadków. Spośród jednostek objętych kontrola NIK, 60% nie przestrzegało ustaleń zawartych w decyzjach o dopuszczalnym poziomie hałasu Znakomita większość zakładów skontrolowanych przez NIK realizowała działania zmierzające do zminimalizowania emitowanego hałasu. Wyniki badań pokazują jednakże, że były one niewystarczające, chociaż do pewnego stopnia przyczyniały się one do zmniejszenia uciążliwości hałasu. Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła, że działalność Inspekcji Ochrony Środowiska związana z ochroną przed hałasem komunikacyjnym była niewystarczająca i ograniczała się w większości przypadków do rejestracji zjawisk. Wśród skontrolowanych przez WIOŚ jednostek nie było podmiotów zarządzających drogami, nie były one również uwzględniane w prowadzonej przez IOŚ ewidencji. W latach 1999-2000 Inspekcja Ochrony Środowiska skontrolowała 2900 jednostek emitujących hałas, wydając: 6 decyzji wstrzymujących działalność zakładu ze względu na emisje hałasu, 10 decyzji wyznaczających termin usunięcia zaniedbań lub naruszeń oraz 764 decyzji o karach pieniężnych. NIK stwierdziła również, że wojewodowie i rady powiatów nie wykorzystywały istniejących możliwości w celu ochrony środowiska przed hałasem, np. nie podejmowano działań zmierzających do utworzenia obszarów ograniczonego użytkowania. Poza uwarunkowaniami ekonomicznymi, zdaniem NIK, przyczyną tej sytuacji był fakt, że przepisy prawa nie określały szczegółowo zasad tworzenia tych obszarów. W trakcie prowadzenia kontroli, w Sejmie trwały prace nad ustawą Prawo ochrony środowiska, zakończone jej uchwaleniem przez Sejm 27.04.2001 i tym samym niektóre wnioski wynikające z przeprowadzonej kontroli częściowo zostały uwzględnione w ustawie.