Działanie Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa – prawne uwarunkowania działalności spółek typu SIM

Rządowy Fundusz Rozwoju Mieszkalnictwa (RFRM) został utworzony w styczniu 2021 r. jako instrument wspierania działań związanych z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych obywateli. NIK przeprowadziła kompleksową kontrolę funkcjonowania Funduszu, a jej wyniki zaprezentowano w artykule. Izba stwierdziła, że nie działał on prawidłowo. Aż w 28 z 30 skontrolowanych jednostek ujawniono działania nielegalne, niegospodarne, niecelowe i nierzetelne. Dotyczyły one wszystkich aspektów działania Funduszu, w tym przyznawania i wydatkowania jego środków, przygotowania i realizacji działań wspartych tymi środkami oraz monitorowania i oceny uzyskanych efektów. Kontrola wykazała, że ustawowo zobowiązani do tego ministrowie nie uczestniczyli w procesie udzielania gminom wsparcia ze środków Funduszu, a działania Krajowego Zasobu Nieruchomości (KZN) dotyczące rozpatrywania wniosków gmin o wsparcie z Funduszu oraz tworzenia Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych (SIM) były nierzetelne i niecelowe. Liczne opóźnienia i niski stan rzeczowej realizacji inwestycji mieszkaniowych w nowopowstałych SIM skutkował wydatkowaniem środków pochodzących Funduszu głównie na organizację i utrzymanie struktur tych spółek. Pozwalał również SIM na lokowanie wolnych środków pochodzących z Funduszy w bankach i na czerpanie z tego tytułu dodatkowych przychodów finansowych, w wysokości przekraczającej wydatki poniesione na budowę mieszkań. Ważny dla oceny Funduszu był również fakt, że jego środki w wysokości blisko 3,5 mld zł wydatkowane zostały poza ustawą budżetową. Nie sprzyjało to jednolitości oraz przejrzystości planowania wydatków państwa na cele mieszkaniowe oraz ograniczało kontrolę parlamentu i społeczeństwa nad gospodarowaniem środkami Funduszu.

ABSTRACT

Operations of the Government Housing Development Fund – Legal Conditions for SIM-type Companies

The Government Housing Development Fund (Polish: Rządowy Fundusz Rozwoju Mieszkalnictwa – RFRM or the Fund) was established in January 2021 as an instrument for supporting measures related to meeting the housing needs of the citizens. NIK has conducted a comprehensive audit of the Fund’s functioning, the results of which have been presented in this article. In the opinion of NIK, the Fund did not operate properly. In as many as 28 of the 30 audited entities, illegal, uneconomical, purposeless, and unreliable activities have been identified. They concerned all aspects of the Fund’s operation, including allocation and spending of its resources, preparation and implementation of activities financed with these resources, as well as monitoring and evaluation of the results obtained. The audit showed that ministers did not participate in the process of granting municipalities support from the Fund, although they were legally obliged to do so, and that the activities of the National Real Estate Resource (Polish: Krajowy Zasób Nieruchomości, KZN), related to reviewing municipal applications and establishing Social Housing Initiatives (Polish: Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe, SIM), were unreliable and purposeless. Due to numerous delays and the low level of physical progress in housing investments in newly established SIM entities, the Fund’s resources were mostly spent on organising and maintaining the companies’ structures. This also allowed SIMs to deposit unused funds in banks and to generate additional financial income, the volume of which exceeded the expenditures for housing construction. An important factor for the Fund’s evaluation is that almost PLN 3.5 billion of its resources were spent outside the state budget act. It did not support the consistency and transparency of state housing expenditure planning, and it limited parliamentary and public oversight over the management of the Fund’s resources.

Key words: Government Housing Development Fund (RFRM), Social Housing Initiatives (SIM), Social Housing Association (Polish: Towarzystwo Budownictwa Społecznego, TBS)