Postępowania przygotowawcze w sprawach karnych skarbowych – efekty reformy KAS

Krajowa Administracja Skarbowa stanowi wyspecjalizowaną administracje rządową, do której zadań należy m.in. rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, zapobieganie im oraz ściganie sprawców. To zadanie, mimo konsolidacji w ramach KAS, jest wykonywane na zasadzie podziału kompetencji pomiędzy organami finansowymi postępowania przygotowawczego, do których należą: naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego oraz Szef KAS. Do końca 2022 r. wykonywanie zadań związanych z prowadzeniem postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe  oraz w sprawach o przestępstwa należało do wszystkich 400 naczelników urzędów skarbowych, odpowiednio do terytorialnego zasięgu ich działania. Od reformy 1 stycznia 2023 r. w ich miejsce wyznaczono po jednym naczelniku urzędu skarbowego – dla zasięgu terytorialnego działania każdej z 16 izb administracji skarbowej (po jednej w każdym województwie). W wyznaczonych urzędach skarbowych utworzono piony karne skarbowe z komórkami karnymi skarbowymi. NIK podjęła kontrolę „Prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawach karnych skarbowych przez Krajową Administrację Skarbową” z własnej inicjatywy. Od 2 sierpnia 2024 r. do 3 lutego 2025 r. skontrolowała 15 podmiotów: Ministerstwo Finansów, siedem izb administracji skarbowej  oraz siedem wyznaczonych urzędów skarbowych. Dobór jednostek miał na celu uzyskanie przekrojowych ustaleń. W Ministerstwie Finansów skoncentrowano się na wykonywaniu zadań i kompetencji ministra właściwego do spraw finansów publicznych, działającego jako organ wydający rozporządzenie zmieniające oraz koordynujący wykonanie zadań KAS oraz sprawujący nadzór nad jej jednostkami organizacyjnymi. W izbach administracji skarbowej oceniono proces przygotowania, realizację i monitorowanie reorganizacji komórek spraw karnych skarbowych  w wyznaczonych urzędach, a także czynności nadzorcze nad prowadzeniem postępowań przygotowawczych w sprawach karnych skarbowych. Proces reorganizacji zbadano także w wyznaczonych urzędach, w których badaniami objęto w szczególności prowadzenie postępowań przygotowawczych.

ABSTRACT

Preparatory Proceedings in Fiscal Criminal Cases – Effects of the National Revenue Administration Reform

The National Revenue Administration (Polish: Krajowa Administracja Skarbowa, KAS) is a specialised government administration authority, whose responsibilities include identifying, detecting and combating fiscal crimes and fiscal offences, preventing them, and prosecuting perpetrators. Despite consolidation within KAS, these tasks are performed based on the division of competence among the preparatory proceedings financial authorities that comprise: heads of tax offices, heads of customs and tax offices and the Head of KAS. By the end of 2022, preparatory proceedings in fiscal criminal and fiscal offence cases lied with all 400 heads of tax offices, within their respective territorial jurisdictions. Following the reform of 1 January 2023, this responsibility was assigned to a single designated head of a tax office for each of the 16 regional revenue administration chambers (one in each administrative region). Fiscal criminal divisions and specialised fiscal criminal units were established in designated offices. NIK conducted the audit entitled “Preparatory Proceedings in Fiscal Criminal Cases by the National Revenue Administration” on its own initiative. From 2 August 2024 to 3 February 2025, NIK audited 15 entities: the Ministry of Finance, seven regional revenue administration chambers and seven designated tax offices. Such selection of auditees was aimed to obtain comprehensive findings. During the audit at the Ministry of Finance, the focus was on the tasks and competences of the minister competent for finance, being the body acting as the authority that issued the amending regulation, coordinated KAS performance and supervised its organisational units. In the regional revenue administration chambers, the audit assessed the preparation, implementation and monitoring of the reorganisation of fiscal criminal units in designated offices, as well as supervisory activities over preparatory proceedings in fiscal criminal cases. The reorganisation process was also examined in the designated tax offices, with special focus on preparatory proceedings conduct.

Key words: National Revenue Administration (KAS), fiscal crimes, preparatory proceedings, fiscal criminal cases