Nadzór i kontrola samorządów nad własnym podmiotem leczniczym – przegląd metod i narzędzi

Jednostki samorządu terytorialnego (JST) od początku lat dziewięćdziesiątych XX w. tworzą i prowadzą podmioty lecznicze, najczęściej w formie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZ). Działają one na konkurencyjnym rynku usług medycznych, podlegają więc funkcjonującym tam mechanizmom. Kluczową kwestią jest realizacja zadań statutowych, koncentrujących się na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, determinowana przede wszystkim skutecznością zarządzania tego rodzaju placówkami medycznymi, jak i efektywnością nadzoru właścicielskiego JST, jako tzw. podmiotów tworzących te placówki. Nadzór cechuje możliwość szybkiego podejmowania decyzji i oddziaływania na jednostki nadzorowane, jest oparty na znacznym stopniu zależności (nadrzędności i podległości) podmiotów względem siebie. Natomiast kontrola posiada większą płaszczyznę do działania, gdyż nie ma tu wspomnianej zależności. Termin nadzór używany jest najczęściej do określenia sytuacji, w której organ nadzorujący jest wyposażony w środki oddziaływana na postępowanie organów, czy też jednostek nadzorowanych. Podmiot nadzorujący, na podstawie przyznanych w przepisach środków nadzoru, ma prawo do przeprowadzenia kontroli oraz wydania sui generis poleceń nadzorczych, które będą wiążące dla podmiotu objętego nadzorem i będą wpływały na sposób jego działania. JST wypełnia funkcje nadzoru, jak i kontroli, z uwagi na występujące łącznie relacje: zależności, nadrzędności i podległości z „własnym” podmiotem leczniczym. Autor przedstawia dostępne sposoby nadzoru i kontroli nad funkcjonowaniem podmiotów leczniczych, bazując na przeglądzie i wnioskach z analizy obowiązujących przepisów, orzeczeń sądowych i literaturze przedmiotu. Koncentruje się na nadzorze właścicielskim nad podmiotami leczniczymi realizowanymi przez samorządy, dokonując charakterystyki prezentowanych kwestii od strony praktycznej, identyfikując narzędzia nadzoru i kontroli oraz możliwy sposób ich wykorzystania.

ABSTRACT

Self-Governments’ Supervision and Control of Their Own Medical Entities – Review of Methods and Tools

Local self-government units (Polish: jednostki samorządu terytorialnego, JST) since the beginning of 1990s can establish and run medical entities, most often as independent public medical care entities (Polish: samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, SPZOZ). They operate on the competitive market of medical services, so they are subject to the mechanisms of this market. The key issue is the performance of statutory tasks, which focus on providing medical services, determined by, in the first place, the effectiveness of such medical entities management, as well as the effectiveness of JSTs’ ownership supervision – as the so called bodies that establish such entities. Supervision consists in fast decision taking and having an impact on supervised entities, and it is to a large extent based on a significant degree of dependence (being superior and being subordinated). While control has a larger activity area, since the issue of dependence does not apply. The term supervision is most often used for situations in which a supervising body has tools to affect the activity of supervised bodies or entities. A supervising unit, on the basis of the legally assigned supervision measures, has the right to conduct controls and to issue sui generis supervision orders that are binding for the supervised body, and affect the way it operates. A JST performs supervision functions, as well as control, due to several coinciding relations: dependence, supervision, and subordination with regard to the “owned” medical entity. In his article, the author presents the available supervision and control modes for medical entities’ operations, on the basis of the review and analysis of the binding regulations, court rulings and literature on the topic. He focuses on ownership supervision of medical entities realised by self-governments, by describing these issues from the practical angle, by identifying supervision and control tools and the ways these can be used.

Key words: supervision, control, local self-government units – JST, medical entities