Informacja o wynikach kontroli ochrony brzegów morskich

Celem kontroli była ocena działalności administracji morskiej w latach 1998 – 2003 (Ministra Infrastruktury oraz dyrektorów urzędów morskich) w zakresie budowy, utrzymania i ochrony umocnień brzegowych, a także efektywności wykorzystania środków publicznych, przeznaczonych na te cele. Oceniono również prawidłowość wydawania przez wojewodów i starostów decyzji administracyjnych dotyczących wznoszenia obiektów budowlanych na terenie pasa nadbrzeżnego (technicznego i ochronnego). Wyniki kontroli dały podstawę do negatywnej oceny działalności administracji morskiej oraz niektórych wojewodów i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie ochrony brzegów morskich. W zakresie tym stwierdzono bowiem występowanie działań: ¨ nielegalnych, polegających m.in. na: nie wyznaczeniu na terenach części gmin nadmorskich granic pasa ochronnego (przez dyrektorów urzędów morskich, b. kierowników urzędów rejonowych i rady gmin nadmorskich); nie prowadzeniu ewidencji rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów budowlanych (przez wojewodę pomorskiego) oraz ewidencji zgłoszeń budowy bądź robót budowlanych nie wymagających uzyskania pozwolenia (przez wojewodę zachodniopomorskiego), a także nie uzgadnianiu z właściwymi dyrektorami urzędów morskich decyzji administracyjnych w sprawie zagospodarowania pasa ochronnego (wydawanych przez starostów powiatów); ¨ niegospodarnych, polegających na wydatkowaniu w latach 1993 – 1998 przez Urząd Morski w Gdyni 5,5 mln zł na niewłaściwą technologię zabezpieczenia brzegu klifowego w Jastrzębiej Górze, co do czasu zakończenia kontroli skutkowało koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów w kwocie 542 tys. zł. Należy nadmienić, że projektowaną trwałość tego zabezpieczenia określano na 30 ‑ 40 lat; ¨ nierzetelnych, polegających m.in. na dopuszczeniu przez ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej do istnienia luki prawnej, uniemożliwiającej określanie przez okres ponad 3 lat granic pasa ochronnego oraz przewlekłości rozpatrywania przez tego ministra opracowania pn. „Strategia ochrony brzegów morskich”, co przyczyniło się do opóźnienia przygotowania projektu ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego pn. „Program ochrony brzegów morskich”. Podstawową przyczyną niedostatecznej ochrony brzegów morskich była zbyt mała aktywność administracji morskiej w zakresie tworzenia odpowiednich warunków technicznych, organizacyjnych i finansowych dla realizacji tego zadania. Wydatki budżetowe na ochronę brzegów morskich pokrywały zaledwie ok. 36% szacunkowych potrzeb, a ich udział w ogólnych wydatkach urzędów morskich zmniejszył się z 14,9% w 2000 r. do 5,4% w 2003 roku. Urzędy morskie redukowały zakres rzeczowy zaplanowanych zadań, bądź rezygnowały z realizacji niektórych przedsięwzięć. Na skutek pasywności administracji morskiej, udział środków finansowych na ochronę brzegów morskich ze źródeł spoza budżetu państwa (w tym od gmin nadmorskich i przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w pasie technicznym i ochronnym, tj. od beneficjentów nadmorskiej lokalizacji) stanowił zaledwie 3,6% łącznej kwoty środków budżetowych, przeznaczonych na ten cel. Negatywny wpływ na stan umocnień brzegowych miało nielegalne budownictwo na terenie pasa technicznego i ochronnego, zwłaszcza na wybrzeżu klifowym. Skala ujawnionych przypadków nielegalnego budownictwa wskazuje na nagminny charakter nieprzestrzegania przepisów ustawy Prawo budowlane[1]. Ustalono, że zarówno dyrektorzy urzędów morskich, jak i wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego nie dokonywali analizy wpływu nielegalnego budownictwa na stan pasa nadbrzeżnego. W okresie objętym kontrolą wystąpił znaczny wzrost zniszczeń umocnień brzegowych (wydm, zalesień, płotków i zasadzeń ochronnych), dokonywanych przez osoby popełniające wykroczenia w obszarze pasa technicznego. Stwierdzono, że urzędy morskie w niewielkim jednak stopniu korzystały z uprawnień do wymierzania grzywien (w drodze mandatu karnego) za wykroczenia popełnione na obszarze tego pasa. Ich aktywność była niewspółmiernie mała w porównaniu z rosnącym rozmiarem zniszczeń[2]. W związku z przyjęciem przez Sejm ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego „Program ochrony brzegów morskich”, zagrożeniem dla realizacji tego „Programu...” może być – w ocenie NIK ‑ brak skonkretyzowanej koncepcji pozyskiwania środków pozabudżetowych na sfinansowanie objętych nim zadań. „Program...” ma być bowiem realizowany przez 20 lat, przy łącznych nakładach 911 mln zł. Ustawa określa, że nakłady z budżetu państwa na realizację zadań z zakresu ochrony brzegów morskich nie mogą być w poszczególnych latach mniejsze niż 25.550 tys. zł. Konieczne jest zatem pozyskanie środków pozabudżetowych w wysokości ok. 20 mln zł średniorocznie. Tymczasem, do czasu zakończenia kontroli, nie opracowano w Ministerstwie Infrastruktury realnego planu pozyskiwania ani zagranicznych funduszy pomocowych, ani środków finansowych z innych źródeł. W celu wyeliminowania stwierdzonych w toku kontroli nieprawidłowości oraz doprowadzenia do istotnej poprawy sytuacji w zakresie ochrony brzegów morskich ‑ NIK wnioskowała pod adresem Ministra Infrastruktury o: ¨ przygotowanie realnego planu pozyskiwania środków ze źródeł pozabudżetowych na współfinansowanie w latach 2004 ‑ 2023 zadań określonych w „Programie ochrony brzegów morskich”; ¨ poprawę nadzoru nad wyznaczeniem przez urzędy morskie ostatecznych granic pasa technicznego i ochronnego oraz wykorzystaniem środków finansowych na realizację zadań związanych z budową, utrzymaniem i ochroną umocnień brzegów morskich. ____________________________________ [1] W okresie objętym kontrolą liczba ujawnionych przypadków nielegalnego budownictwa wynosiła prawie 30% liczby udzielonych zezwoleń budowlanych w pasie technicznym. [2] Na przykład, na terenie działalności Urzędu Morskiego w Gdyni wymiar finansowy omawianych szkód wzrósł ze 148 tys. zł w 2000 r. do 250 tys. zł w 2002 roku. Natomiast na terenie działalności Urzędu Morskiego w Słupsku straty z tytułu szkód, spowodowane głównie zniszczeniem płotków ochronnych, ogrodzeń i wyłożonego na wydmach chrustu, wynosiły 57 tys. zł w 2001 r. i 75 tys. zł w 2002 roku.