Repatriacja Polaków ze Wschodu

Na świecie rozsianych jest od 18 do 21 mln Polaków, przy czym ich liczba jest różnie oceniana, w zależności od stosowanych kryteriów, takich jak: urodzenie w Polsce, pochodzenie wieloetniczne, deklarowana świadomość pochodzenia, znajomość języka polskiego. Jedna trzecia z tej grupy to ludzie urodzeni i ukształtowani w Polsce, reszta – osoby polskiego pochodzenia w różnym stopniu związane z naszym krajem. Najliczniejsze skupiska Polonii znajdują się w Stanach Zjednoczonych oraz byłych krajach Związku Radzieckiego. Akcje repatriacyjne były w Polsce przeprowadzane kilkakrotnie, począwszy od lat 1944–1948. W latach 90. XX w. pozostawała ona w stanie „zawieszenia prawnego” – nie było systemowego rozwiązania, które określałoby jej kryteria i tryb. Zmieniono to dopiero ustawą o repatriacji z 9 listopada 2002 r. NIK skontrolowała realizację przez organy państwa zadań związanych z repatriacją. W trakcie wcześniejszych badań Izba otrzymywała sygnały od przedstawicieli Polonii o przewlekłości procedur związanych z ubieganiem się o wizy krajowe, niezbędne, aby wrócić do Polski. Ostatnia kontrola potwierdziła, że państwo nie zapewniło sprawnego i skutecznego procesu repatriacji Polaków ze Wschodu. Przy dotychczasowym tempie działania urzędników proces repatriacji oczekujących i zainteresowanych może zająć nawet 22 lata.

ABSTRACT

Repatriation of Poles from the East – Implementation of the State’s Tasks

According to various estimates, there are 18 to 21 million Poles dispersed around the world – and there are various criteria used to calculate their number, such as being born in Poland, a multi-ethnic origin, a declared awareness of origin, or the knowledge of the Polish language. One-third of this group are persons born and raised in Poland, and the others are of Polish origin connected to home country in various ways. The largest populations of Poles reside in the United States and in the former states of the Soviet Union. There have been several repatriation campaigns organised in Poland so far, fist in the years 1944–1948. In 1990s, repatriation was ‘legally suspended’ – there was no systemic solution to determine its criteria or course. Only after the adoption of the Act on repatriation of 9th November 2002 did the situation change. NIK audited how the competent state authorities realised their tasks related to repatriation. In its previous examinations, NIK received information from the Polish community abroad about the lengthy procedures of application for the visas necessary to return to the country. The audit confirmed that the state did not provide for effective and efficient repatriation process for Poles from the East. If the authorities and officials worked as they do now, it would take even 22 years to repatriate.

Key words: repatriation of Poles from the East, Ambassy of the Polish Republic to Astana, General Consulate of the Polish Republic to Almaty, repatriation procedures, centres for repatriates