Propagowanie i wdrażanie zdrowego odżywiania – potrzeba stworzenia kompleksowego systemu

W ostatnim czasie propagowanie i wdrażanie zdrowego odżywiania w kraju stało się przedmiotem wielu debat i konferencji, w trakcie których zwraca się uwagę na rosnącą liczbę Polaków z nadwagą czy otyłością. Podkreśla się przy tym w szczególności skuteczność działań prowadzonych w szkołach, zarówno edukacyjnych, szkoleniowych, jak i promujących zdrowe odżywianie, np. przez rozdawanie dzieciom świeżych owoców i warzyw czy produktów mlecznych. Ponadto propagowanie i wdrażanie zdrowego odżywiania opiera się na wprowadzaniu odpowiednich regulacji, w tym polityki podatkowej promującej zdrową żywność, a ograniczającej niezdrowe posiłki i przekąski, zwłaszcza w miejscach przebywania dzieci. Z tego względu NIK przeprowadziła w 2024 r. w wybranych jednostkach centralnych oraz żłobkach, przedszkolach i szkołach kontrolę planową, aby wskazać, czy odpowiedzialne podmioty prawidłowo propagują i wdrażają zdrowe odżywianie. Kontrolę poprzedzono analizą w celu ustalenia czynników mających na nie wpływ. Obejmowały one: warunki do propagowania i wdrażania zdrowego odżywiania, zarówno na poziomie centralnym, jak i na niższych; kwestie strat żywności generowanych przez realizatorów żywienia zbiorowego; dostęp do wody pitnej w placówkach oświatowych; efektywność edukacji – zarówno w zakresie wiedzy, ale też umiejętności. Ustalenia kontroli pozwoliły wskazać obszary, które wymagają poprawy, ale i takie, gdzie należy dołożyć starań, aby uzyskać lepsze efekty. W artykule przedstawiono także najważniejsze systemowe wnioski NIK dotyczące zbadanej działalności.

ABSTRACT

Promoting and Implementing Healthy Eating – a Need to Create a Comprehensive System

Over the last years, the promotion and implementation of healthy eating in the country have become the subject of numerous debates and conferences, during which attention has been drawn to the growing number of Poles who are overweight or obese. Experts emphasise the need to conduct wide-ranging educational campaigns that would increase public awareness of the nutritional value of food products and the principles of healthy eating. Particular emphasis is placed on the effectiveness of activities carried out in schools, including educational and training initiatives, as well as the promotion of healthy eating, for example through the distribution of fresh fruit and vegetables, or dairy products to children. Social media also play an important role as an effective channel for promoting healthy dietary habits. Furthermore, the promotion and implementation of healthy eating are based on the introduction of appropriate regulations, including tax policies that promote healthy food while limiting unhealthy meals and snacks, especially in places where children spend time. For this reason, in 2024 NIK conducted a planned audit in selected central government units as well as in nurseries, kindergartens and schools, so as to determine whether the responsible entities properly promote and implement healthy eating. The audit was preceded by an analysis aimed at identifying factors influencing this area. These included: conditions for promoting and implementing healthy eating at both the central and lower levels; issues related to food waste generated by collective catering providers; access to drinking water in educational institutions; and the effectiveness of education in terms of both knowledge and practical skills. The findings of the audit allowed for identifying areas that require improvement, as well as those where additional efforts are needed to achieve better results. The article also presents the most important systemic conclusions of NIK regarding the examined activities.

Key words: promotion and implementation of healthy eating, health education, obesity of kids and youngsters, healthy eating, National Health Programmes