Gospodarka majątkowa i finansowa Lasów Państwowych – niezbędne działania legislacyjne

Problematyka funkcjonowania Lasów Państwowych od wielu lat stanowi przedmiot zainteresowania Najwyższej Izby Kontroli, o czym świadczą badania obejmujące różne zakresy aktywności tego podmiotu, w tym przeprowadzona w 2014 r. kontrola D/14/505 Gospodarka finansowa Lasów Państwowych. Jej podstawowym celem była ocena stanu majątkowo-finansowego oraz efektywności działalności gospodarczej prowadzonej przez Lasy Państwowe. Choć zdaniem NIK sytuacja finansowo-majątkowa tego podmiotu w latach 2011–2013 była dobra i stabilna, to jednak Izba zwróciła uwagę, że prowadzona gospodarka finansowa – której efektem był wzrost kosztów oraz zwiększenie nakładów inwestycyjnych w wielu obszarach funkcjonowania przy równoczesnym spadku przychodów – w znaczący sposób zwiększała ryzyko nieosiągnięcia podstawowych celów działania PGL LP. Są nimi przede wszystkim zachowanie i ochrona lasów oraz ekosystemów leśnych, a także utrzymanie i powiększanie zasobów oraz upraw leśnych. W opinii NIK tak prowadzona gospodarka finansowa w dłuższej perspektywie mogła naruszać równowagę między produkcyjną funkcją lasu a funkcjami społecznymi, ekologicznymi i kulturowymi, i w konsekwencji utrudnić utrzymanie trwale zrównoważonej gospodarki leśnej. Mając na uwadze upływ czasu, zasadnym stało się zweryfikowanie i dokonanie aktualnej oceny funkcjonowania tego podmiotu, w zakresie obejmującym gospodarkę majątkową i finansową. Najnowsze badanie, przeprowadzone w 2024 r. z inicjatywy Najwyższej Izby Kontroli, koncentrowało się na trzech obszarach dotyczących gospodarowania: majątkiem, środkami finansowymi oraz funduszem leśnym wyodrębnionym w Lasach Państwowych i zasilanym głównie z przychodów ze sprzedaży drewna. W szczególności zbadano prawidłowość: a/ ponoszenia wydatków z funduszu leśnego na działalność promocyjno-wizerunkową, b/ dofinansowania ze środków funduszu leśnego przedsięwzięć drogowych jednostek samorządu terytorialnego, c/ przekazywania darowizn na cele społeczno-użyteczne. Kontrolą objęto 18 jednostek PGL LP, tj.: Dyrekcję Generalną LP, Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, cztery regionalne dyrekcje oraz 12 nadleśnictw. W celu ograniczenia błędnych wnioskowań, jak również weryfikacji prawidłowości przyjętych założeń, Izba zorganizowała trzy panele ekspertów, a sformułowane w ich trakcie opinie zostały wzięte pod uwagę w niniejszej kontroli.

ABSTRACT

Asset and Financial Management of the State Forests – Need for Legislative Measures

The functioning of the State Forests (Polish: Lasy Państwowe) has been a subject of interest for the Supreme Audit Office for many years, as evidenced by audits covering various areas of this entity’s activity, including the 2014 audit D/14/505 Financial Management of the State Forests. The most recent audit, conducted in 2024 at the initiative of NIK, focused on three areas of resource management: assets, financial resources and the forest fund established within the State Forests, which is primarily financed from timber sales revenue. In particular, the audit examined the correctness of: (a) expenditures from the forest fund for promotional and image-related activities; (b) co-financing of local government road projects using forest fund resources; and (c) donations for socially useful purposes. The audit covered 18 units of the State Forests, including the General Directorate of the State Forests, the State Forests Information Center, four regional directorates and 12 forest districts. To reduce the risk of erroneous conclusions and to verify the assumptions used, NIK organised three expert panels, whose opinions were taken into account in the conduct of this audit.

Key words: State Forests, obtaining wood, forest management, forest fund, promotion activities