Mechanizm monitorujący wdrażanie konwencji stambulskiej – warunki efektywności implementacji postanowień

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej jest elementem europejskiego i globalnego systemu aktów prawnych realizujących cel ochrony praw człowieka i poszanowania wolności i godności ludzkiej. Państwa członkowskie RE przywołały w preambule wiele aktów prawnomiędzynarodowych, w których wskazano taki cel, a w szczególności ochronę najsłabszych jednostek w społeczeństwie i przeciwdziałanie niegodziwemu traktowaniu. Konwencja weszła do polskiego systemu prawnego jako ratyfikowana umowa międzynarodowa, jednak określa jedynie ramowe obowiązki stron w zakresie przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, pozostawiając państwom dookreślenie tych kwestii w prawie krajowym i stosowanie odpowiednich środków organizacyjnych. Dlatego został w niej przewidziany mechanizm monitorujący, służący zapewnieniu odpowiedniego stanu realizacji przepisów i harmonizacji stosowania prawnych i organizacyjnych środków antyprzemocowych w państwach będących stronami konwencji. Należy jednak zaznaczyć, że jest on systemem kontroli, czyli mechanizmem dostarczania wiedzy o stopniu i efektach implementacji przepisów konwencji w danym kraju. Sam w sobie nie zapewni realizacji postanowień konwencji. Efekty kontroli mogą jednak być podstawą do uruchamiania innych mechanizmów mających realny wpływ na państwa-strony w zakresie podjęcia środków prawnych i organizacyjnych służących przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Informacje upowszechniane dzięki temu mechanizmowi mogą też uruchamiać działania klasyfikowane w ramach tzw. kontroli obywatelskiej i prowadzić do faktycznej odpowiedzialności politycznej osób piastujących stanowiska w organach państwa, które zaniechały odpowiedniego implementowania konwencji w danym kraju.

ABSTRACT

Monitoring Mechanism for the Implementation of the Istanbul Convention – Conditions for Effective Oversight of Compliance

The Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence is part of the European and global system of legal instruments aimed at protecting human rights and respecting human freedom and dignity. In the preamble, the Council of Europe member states refer to numerous international legal instruments pursuing this objective, particularly the protection of vulnerable individuals and the prevention of inhumane treatment. The Convention entered the Polish legal system as a ratified international treaty. However, it establishes only a general framework of obligations regarding the prevention of violence against women and domestic violence, leaving the states to specify these issues in the national laws and to introduce appropriate organisational measures. For this reason, the Convention provides for a monitoring mechanism intended to ensure an adequate level of implementation and harmonisation of legal and organisational anti-violence measures among the parties. It should be emphasised, however, that this mechanism is essentially a system of oversight, i.e. a means of generating knowledge about the extent and effectiveness of the implementation of the Convention in a given country. As such, it does not guarantee compliance with the Convention’s provisions. Nevertheless, the results of such oversight may serve as the basis for activating other mechanisms that allow for exerting real impact on the states – parties, encouraging them to adopt legal and organisational measures aimed at combating violence against women and domestic violence. The information disseminated through this mechanism may also stimulate activities classified as civic oversight and lead to actual political accountability of public officials who have failed to ensure the proper implementation of the Convention in their countries.

Key words: GREVIO, anti-violence convention, Istanbul Convention, implementation of the anti-violence convention, oversight, monitoring mechanism