Informacja o wynikach kontroli realizacji przez administrację publiczną zadań w zakresie małej i dużej retencji wód

Obecny stan zagospodarowania wód w Polsce utrudnia skuteczne reagowanie na sytuacje ekstremalne – uruchamianie zapasów wód w okresie suszy czy redukowanie fal powodziowych. Susza roku 2000 czy wielka powódź z 1997r. są tego przykładem. Pomimo właściwych rozwiązań ustawowych, podjęte zarządzanie wodami w obszarach dorzeczy nie przyniosło spodziewanych efektów, a brak Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej dodatkowo pogłębia niekorzystną sytuację. Najwyższa Izba Kontroli stwierdza, że w okresie objętym badaniem, tj. w latach 2000-2003 (I połowa), w niewystarczającym stopniu podejmowano działania na rzecz przyjęcia strategii gospodarki wodnej i tworzenia warunków gospodarowania wodami w Polsce, z uwzględnieniem możliwości ich retencjonowania na okresy suszy oraz zabezpieczenia przeciwpowodziowego w okresach wezbrań. Gospodarką wodną zarządzano bez perspektywicznych założeń strategicznych i programowych. Prace nad ich utworzeniem były niewystarczające: nie wznawiano ich, nie dążono do ich zakończenia, a opracowane i zmodyfikowane programy nie uzyskiwały akceptacji i nie były wdrażane do realizacji. Na przykład: - nie opracowano i nie przedstawiono Sejmowi wieloletniego programu ochrony przeciwpowodziowej państwa (mimo stosownego wniosku NIK z kontroli zabezpieczenia przeciwpowodziowego kraju, po powodzi w 1997 r.); - w „Polityce Ekologicznej Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010” przyjętej przez Radę Ministrów w 2002r., poza realizacją rozpoczętych inwestycji, nie określono dalszych potrzeb w zakresie retencji wód. Nie wydano części aktów wykonawczych do uchwalonej w 2001r. ustawy Prawo wodne, co utrudniało jej realizację. Nie wydano m.in. rozporządzenia dotyczącego określenia obszarów potencjalnego zagrożenia powodzią, do czego fakultatywnie został upoważniony Minister Środowiska w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministrem Infrastruktury oraz Ministrem Rolnictwa. Zdaniem Ministra Środowiska informacje o stanie technicznym i bezpieczeństwa budowli hydrotechnicznych nie wskazują na konieczność wydania takiego rozporządzenia. Regionalne zarządy gospodarki wodnej przystąpiły do opracowywania planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, pomimo braku stosownego rozporządzenia Ministra Środowiska. Spowodowało to przewlekłość działania i opóźniało wykonanie planów. Do dnia zakończenia kontroli regionalne zarządy były na etapie zlecania lub przygotowywania opracowań do wykorzystania w pracach nad planami ochrony przeciwpowodziowej oraz przeciwdziałania skutkom suszy. Zarządy zrealizowały prace poprzedzające opracowanie planów, polegające m.in. na określeniu obszarów zagrożonych. Znacznie zaawansowane były prace dotyczące analiz stanu zasobów wodnych w regionach. Zakończono prace nad wykazami wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu, sporządzono wykazy wód powierzchniowych (i cześć wykazów wód podziemnych), które są lub mogą być wykorzystane do zaopatrzenia ludności w wodę pitną. Wykonano część wykazów wód wykorzystywanych do celów rekreacyjnych (w szczególności – kąpieli). Utworzenie z dniem 1.01.2000r. siedmiu nowych regionalnych zarządów gospodarki wodnej, w wyniku połączenia istniejących okręgowych dyrekcji gospodarki wodnej i regionalnych zarządów gospodarki wodnej, nie wpłynęło na zintensyfikowanie prac nad programami, ani nad inwestycjami. Także zwiększenie po reformie administracyjnej państwa, od 1999r., roli samorządów w programowaniu i realizacji zadań gospodarki wodnej, nie przyczyniło się ani do wzrostu pojemności retencyjnej, ani do wzmożenia prac programowo–inwestycyjnych. Zarządy województw nie spowodowały dostosowania programów małej retencji do nowej struktury administracyjnej i nie doprowadziły do uchwalenia ich przez sejmiki województw. Niewielki przyrost pojemności retencyjnej był także wynikiem ograniczanych z każdym rokiem możliwości finansowych. Zadania, realizowane zarówno przez regionalne zarządy gospodarki wodnej (w zakresie dużej retencji) jak i wojewódzkie zarządy melioracji i urządzeń wodnych (w zakresie małej retencji), w przeważającej części, finansowane były z budżetu państwa, przy wzrastającym udziale Narodowego i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Jednak pokrywały one, w okresie objętym kontrolą, zaledwie 44% potrzeb w przypadku regionalnych zarządów gospodarki wodnej, a 21% w przypadku wojewódzkich zarządów melioracji i urządzeń wodnych. Nie podejmowano nowych inwestycji, koncentrowano się głównie na kontynuacji inwestycji rozpoczętych, realizowanych od kilku, kilkunastu lat. Z uwagi na brak środków, zarządcy obiektów i budowli hydrotechnicznych nie wykonywali też pełnego zakresu remontów i napraw (o co NIK także wnioskowała po poprzednich kontrolach przeprowadzonych w latach 1994-1998). Na utrzymanie budowli hydrotechnicznych, tj. ich konserwację i bieżące naprawy, zarządcy otrzymywali zaledwie 1/3 potrzebnych środków (ca 34% w przypadku dużej retencji, do 30% w przypadku małej retencji). Powodowało to niski, nie przekraczający 50% realizacji zakwalifikowanych, koniecznych, napraw. Z każdym rokiem wzrastała więc ich liczba, postępował proces dekapitalizacji eksploatowanych obiektów. Nadal nie zostały zakończone prace dotyczące usuwania skutków w gospodarce wodnej po powodziach z lat 1997, 2001 i 2002 – główną przyczyną był także brak środków finansowych. Kontrola wykazała ponadto, iż niepełny był system oceny stanu technicznego i bezpieczeństwa budowli i obiektów piętrzących. Brak informacji o stanie technicznym i bezpieczeństwa, dotyczył blisko 30% ogółu obiektów piętrzących w kraju. NIK ma także zastrzeżenia do systemu nadzoru i kontroli nad działalnością statutową i finansową jednostek organizacyjnych odpowiedzialnych za realizację inwestycji i utrzymanie urządzeń hydrotechnicznych regionalnych zarządów gospodarki wodnej jak również wojewódzkich zarządów melioracji i urządzeń wodnych. Stwierdzono niegospodarność i nierzetelność w prowadzonych działaniach. Opracowała na podst. informacji - Anna Charytoniuk