Informacja o wynikach kontroli sprawowania zapobiegawczego i bieżącego nadzoru przez Państwową Inspekcję Sanitarną

Najwyższa Izba Kontroli z własnej inicjatywy przeprowadziła w II półroczu 2003 r. kontrolę sprawowania zapobiegawczego i bieżącego nadzoru przez Państwową Inspekcję Sanitarną. w ramach priorytetowych kierunków kontroli, jakimi są rozwiązywanie najważniejszych problemów społecznych i zagrożenie korupcją. Badaniami objęto Główny Inspektorat Sanitarny, 10 wojewódzkich i 39 powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz 1 Gospodarstwo Pomocnicze Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Olsztynie pn. „Punkt Szczepień Profilaktycznych”. Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia realizację przez PIS zadań ustawowych, w zakresie sprawowania zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego, mimo stwierdzenia szeregu nieprawidłowości w jej funkcjonowaniu, lecz w skali umożliwiającej taką ocenę. Stwierdzone nieprawidłowości polegały na: niewydawaniu decyzji administracyjnych - mimo stwierdzenia uchybień sanitarnych, wadliwym dokumentowaniu czynności w ramach nadzoru sanitarnego, prolongowaniu terminów likwidacji uchybień - podejmowanym bez właściwej analizy składanych wniosków, przewlekłości postępowania przy podejmowaniu decyzji nakazujących likwidację uchybień. Należy zauważyć, że utrudnieniem w realizacji zadań przez PIS był brak rozporządzenia określającego jednolite formy nadzoru sanitarnego oraz warunków dokonywania ocen stanu sanitarno-epidemiologicznego. Ustawa o PIS zobowiązywała Ministra Zdrowia do wydania tego przepisu wykonawczego już ponad 18 lat temu. Nadto obowiązujące regulacje prawne nie zapewniały posiadania przez organy inspekcji sanitarnej bieżących informacji o podmiotach i podlegających nadzorowi sanitarnemu, wskutek czego część tych podmiotów nie mogła być objęta tym nadzorem. Odrębnym problemem jest obowiązujący stan prawny sprzyjający występowaniu zjawisk korupcyjnych. Błędem obowiązującego systemu funkcjonowania PIS jest regulacja prawna dopuszczająca możliwość wykonywana przez pracowników stacji sanitarno-epidemiologich, posiadających uprawnienia rzeczoznawców, działalności gospodarczej na własny rachunek, zbieżnej z zadaniami PIS. Stwierdzone zostały przypadki uczestnictwa rzeczoznawców - pracowników PIS - w odbiorze obiektów, których dokumentację projektową uprzednio opiniowali, co stanowiło nie tylko naruszenie obowiązujących norm prawnych, ale także zasad etycznych, jakimi powinny kierować się organy administracji publicznej. Tworzyło to sytuacje korupcjogenne. Już w 2001 r. Najwyższa Izba Kontroli wnioskowała aby w drodze nowelizacji ustawy o Inspekcji Sanitarnej ustanowiony został zakaz prowadzenia przez pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych działalności gospodarczej zbieżnej z zadaniami stacji, w tym także wykonywania uprawnień rzeczoznawcy do spraw sanitarnohigienicznych. Nowelizacja dokonana 24 sierpnia 2001 r. uwzględniała ten postulat i od 1 stycznia 2002 r. rzeczoznawcą do spraw sanitarnohigienicznych nie mogła być osoba będąca pracownikiem stacji sanitarno-epidemiologicznej, lecz kolejną nowelizacją dokonaną 1 marca 2002 r. przepis ten został uchylony z dniem 27 kwietnia 2002 r. Niemal wszystkie kontrolowane stacje prowadziły działalność usługową w ramach środka specjalnego, przy czym środki finansowe uzyskane z tych usług powinny być przeznaczone na usprawnienie funkcjonowania PIS. Stwierdzono, że część pracowników PIS w ramach środka specjalnego świadczyła odpłatnie usługi podmiotom podlegającym nadzorowi sanitarnemu PIS lub prowadziła działalność gospodarczą, także podlegającą temu nadzorowi. Były przypadki, że pracownicy PIS wykonywali te same czynności w ramach obowiązków służbowych i świadczonych usług, co wynikało m.in. z posiadanych przez nich kwalifikacji. Niewątpliwie stwarzało to konflikt interesów. Nadto pozyskiwanie w ten sposób środków finansowych w godzinach pracy niektórych stacji sanitarno-epidemiologicznych odbywało się kosztem realizacji zadań ustawowych PIS. Ustalenia kontroli potwierdzają krytyczne stanowisko, jakie prezentowała już Najwyższa Izba Kontroli, dokonując oceny funkcjonowania środka specjalnego w wyniku innych przeprowadzonych kontroli[1] i w konkluzji widząc potrzebę wprowadzenia zmian w systemie budżetowym i rezygnacji z tej formy gospodarowania środkami publicznymi. [1] patrz opracowanie NIK: Analiza wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2003 r., Warszawa, czerwiec 2004 r. str. 227 – 236.