Krytyczne badanie organizacji i funkcjonowania NOK – ramy koncepcyjne

Najwyższy organ kontroli (NOK) jest jedną z najważniejszych instytucji każdego demokratycznego kraju. Jednak nie ma jednego uznanego wzorca dotyczącego jego struktury i organizacji pracy, umożliwiającej optymalne funkcjonowanie. To w dużym stopniu zależy od indywidualnych cech danego państwa. Badania naukowe poświęcone NOK nie rozwijają terminologii i teorii na tyle szybko, aby nadążyć za rzeczywistym rozwojem tych instytucji w ostatnich dekadach. Z tego wynikają istotne zaległości terminologiczne. Pierwszym celem artykułu jest analiza dostępnej typologii NOK, umożliwiająca przedstawienie działalności tych urzędów w różnych realiach politycznych i ekonomicznych. Drugim jest wypracowanie typologii, która wskaże rolę NOK w systemie politycznym. Tradycyjnie badacze koncentrują się na ich funkcji kontrolnej, służącej utrzymaniu ładu społecznego lub legitymizacji rozliczeń organów wykonawczych państwa. Jednakże taka typologia nie może być stosowana jako kategoria klasyfikacji NOK, ponieważ obecnie mają one bardziej elastyczne podejście do kontroli, polegające na doradztwie i przedstawianiu propozycji usprawnień w działaniach administracji, wypracowane na podstawie własnych ustaleń.

ABSTRACT

A critical investigation of SAIs' organisation and function – a conceptual framework for the study of SAIs

Comparative studies improve our knowledge and understanding of how SAIs are organised and functioning. Academic studies of SAIs require an adequate conceptual framework for making methodical observations. A framework is an assumption for developing theories that increase our understanding of SAIs’ way of organisation and functioning in the political and economic system. The first aim of this article is to analyse the existing typology of SAIs. It is a precondition for developing and improving SAI typologies to new dimensions. A reinvented typology provides better opportunities to explain and understand how SAIs have developed under different political and economic circumstances. The second objective is to develop a typology which illuminates the function of a supreme audit institution in the political system. Traditionally, the focus is either on the control function or the legitimising function of the accounting by the executive bodies of government. However, this typology cannot be used as a category to classify SAIs because today a more flexible approach to auditing is used.

Key words: SAIs, typology of SAIs, court model, office model, board model, private audit model, function of audit