Skargi, wnioski i petycje a inne sygnały obywatelskie – próba szerszego spojrzenia

Wyrażone w art. 63 Konstytucji RP prawo do petycji, wniosków i skarg stanowi jedno z praw politycznych umożliwiających zainteresowanym oddziaływanie na władzę publiczną. Ma ono charakter powszechny, gdyż przysługuje wszelkim podmiotom prawa, z wyjątkiem instytucji publicznych. Przyjmuje się, że istotą skargi jest negatywna ocena działania podmiotów wykonujących zadania publiczne, z kolei petycje i wnioski dotyczą postulatów i propozycji, przy czym petycje powinny mieć bardziej kategoryczny i skonkretyzowany charakter. Obecnie władze publiczne otrzymują wiele różnorodnych sygnałów obywatelskich, są też one rozpatrywane w rozmaitych trybach. Postępowanie administracyjne w sprawie skarg i wniosków jest powoli wypierane przez inne procedury, często atrakcyjniejsze, jak petycja czy zgłoszenie do Rzecznika Praw Obywatelskich. Instytucja skarg i wniosków – w celu zapewnienia optymalnego sposobu reagowania na zgłaszane potrzeby lub nieprawidłowości – wymaga odformalizowania i dostosowania do realiów. Okazją może być implementacja dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa UE, tzw. sygnalistów.

ABSTRACT

Complaints, Motions and Petitions Versus Other Citizens’ Signals – an Attempt for a Broader Look

The right to submit petitions, motions and complaints, as set forth in Article 63 of the Constitution of the Republic of Poland, is one of political rights that allows those interested to influence public authorities. This is a common right, available to all legal entities, except for public institutions. It is assumed that the nature of a complaint is a negative opinion on the activities of the entities that perform public tasks. While petitions and motions are related to postulates and proposals, with petitions being expected to be of a more categorical and concrete nature. The Constitution does not distinguish among these three forms of appealing to public authorities. In the era of remote and electronic communication, the public sector receives numerous signals from the citizens. Due to the development of democratic state institutions, they are considered in various modes. The administrative proceedings related to complaints- and motions are gradually less common due to other procedures, often more attractive ones, such as petitions or notifications to the Ombudsman. The procedure for complaints and motions – in order to ensure an optimal reaction for the needs and regularities voiced – calls for making it less formal and adjusted to the reality. An opportunity here may be the implementation of the European Union’s directive on whistleblowers.

Key words: complaints, motions, petitions, citizens’ signals, administrative procedure, whistleblowing, complaint procedure, motion procedure