Podstawowe konsekwencje prawne naruszenia zasady bezstronności – kontrole NIK

Bezstronność i łączący się z nią obiektywizm powinny cechować zachowanie każdego pracownika NIK. Mają zapewnić kontrolowanemu rzeczywiste, a nie tylko formalne prawo do obiektywnie przedstawionych ustaleń i oceny działalności. W pojęciu bezstronności mieści się obiektywizm i zakaz arbitralności. Regulacja ustawowa jest jednak niepełna w tym obszarze i budzi wątpliwości interpretacyjne, zarówno jeśli chodzi o adresatów tego obowiązku, jak i konsekwencje prawne związane z jego naruszeniem. W artykule omówiono oba pojęcia oraz ich wzajemną relację, wskazano podmioty zobowiązane do zachowania bezstronności w postępowaniu kontrolnym, a także ryzyko, które może prowadzić do naruszenia tej zasady i stanowić zagrożenie dla całego procesu. Szczegółowo przedstawiono problemy interpretacyjne wynikające z niedostatków przepisów poświęconych wyłączeniu kontrolera i odpowiednio - biegłego lub specjalisty - oraz całej kontrolnej jednostki organizacyjnej. Zaproponowano również postulat de lege ferenda konieczny do usunięcia wątpliwości interpretacyjnych przy stosowaniu art. 31 ustawy o NIK.

ABSTRACT

Basic Legal Consequences of Breaching the Value of Impartiality - NIK’s Audits

Impartiality and objectivity should guide the behaviour of every NIK’s staff member. These are to ensure that the auditees have actual, and not only formal, right to obtain an objective presentation of findings and an objective evaluation of their activities. An evaluation based on selected pieces of evidence cannot be objective. Impartiality comprises both objectivity and a ban on arbitrariness. This is very important from the perspective of NIK’s independence. However, the legal regulations in the area are incomplete, and raise interpretation doubts, both with regard to the addresses of this obligation, as well as with regard to the legal consequences for its infringement. In this article, the notions of impartiality and objectivity have been discussed, and their mutual relation; the entities obliged to comply with impartiality during the audit process; the risk which can imply that the value of impartiality has been breached and pose a threat to the audit process. The problems with interpretation have also been discussed in detail, related to insufficient regulations regarding the exclusion of the auditor and competent expert or specialist, as well as the whole organisational audit unit. The article also contains a suggestion about a de lege ferenda proposal, necessary to eliminate the interpretation doubts as for the application of Article 31 of the Act on NIK.

Key words: decision on the exclusion, impartiality, objectivity of the audit procedure, urgent activities